دوره 76 (1402)
دوره 75 (1401)
دوره 74 (1400)
دوره 73 (1399)
دوره 72 (1398)
دوره 71 (1397)
دوره 70 (1396)
دوره 69 (1395)
دوره 68 (1394)
دوره 67 (1393)
دوره 66 (1392)
دوره 65 (1391)
دوره 55 (1390)
دوره 54 (1390)
دوره 53 (1389)
دوره 52 (1388)
دوره 51 (1387)
دوره 50 (1386)
دوره 49 (1385)
دوره 48 (1384)
دوره 47 (1383)
دوره 46 (1382)
دوره 45 (1381)
دوره 44 (1380)
دوره 43 (1379)
دوره 42 (1378)
دوره 41 (1377)
دوره 40 (1376)
دوره 39 (1375)
دوره 38 (1374)
دوره 37 (1373)
دوره 36 (1372)
دوره 35 (1371)
دوره 34 (1370)
دوره 33 (1369)
دوره 32 (1363)
دوره 31 (1362)
دوره 30 (1357)
دوره 29 (1356)
دوره 28 (1355)
دوره 27 (1354)
دوره 26 (1353)
دوره 25 (1352)
دوره 24 (1351)
دوره 23 (1350)
دوره 22 (1349)
دوره 21 (1348)
دوره 20 (1347)
دوره 19 (1346)
دوره 18 (1345)
دوره 17 (1344)
دوره 16 (1343)
دوره 15 (1342)
دوره 14 (1341)
دوره 13 (1340)
دوره 12 (1339)
دوره 11 (1338)
دوره 10 (1337)
دوره 9 (1336)
دوره 8 (1335)
دوره 7 (1334)
دوره 6 (1333)
دوره 5 (1332)
دوره 4 (1330)
دوره 3 (1329)
دوره 2 (1328)
دوره 1 (1327)
بلاغت و دستور زبان فارسی
بررسی و نقد شیوه‌های ایجاز در متون بلاغت فارسی

فاطمه هجری؛ امیر مومنی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 01 خرداد 1403

https://doi.org/10.22034/perlit.2024.55398.3448

چکیده
  ایجاز از مباحث مهم در دانش معانی است و دو گونه دارد؛ ایجاز حذف و ایجاز قصر. این بحث در متون بلاغی چنان که باید تدوین و تشریح نشده و چارچوب نظری روشنی برای شناخت مفهوم آن به خواننده ارائه نشده است. دقیق نبودن نمونه‌ها، تداخل مثال‌های اطناب در ایجاز، درک نادرست از مفهوم «کوتاهی جمله»، محدود و تکراری بودن مثال‌ها، زیاده‌گویی و ...  بیشتر

بلاغت و دستور زبان فارسی
بررسی و تحلیل جایگاه اقتضای حالِ عوامل ارتباط کلامی در ساختار و مفهوم کلام

محبوبه همتیان

دوره 76، شماره 248 ، اسفند 1402، ، صفحه 1-26

https://doi.org/10.22034/perlit.2023.47903.3175

چکیده
  الگوی طراحی شده بر مبنای اقتضای ‌حال نگاهی متفاوت به چراییِ کاربرد ساخت‌های زبانی و آرایه‌های بلاغی در کلام است. در این رویکرد چرایی و علت کیفیت یا چگونگی زبان بررسی و نقش اقتضائات عوامل گوناگون در این زمینه مطالعه می‌شود. و فراتر از دستور و بلاغت، ویژگی‌های کلام و عوامل مؤثر در ایجاد آن و همچنین چگونگی ایجاد آن و چراییِ ویژگی‌های ...  بیشتر

بلاغت و دستور زبان فارسی
لطایف فی الاصول

نسیم عظیمی‌پور؛ علی محمدی

دوره 76، شماره 248 ، اسفند 1402، ، صفحه 181-196

https://doi.org/10.22034/perlit.2024.53468.3385

چکیده
  لطایف فی الاصول (تاریخ تألیف: 696 هجری قمری) از محمد بن محمد مرغینانی معروف به شمس دبیران کهن‌ترین دانشنامۀ منظوم فارسی است که به دست ما رسیده است. این منظومۀ 4897 بیتی در دو موضوعِ اصلی «علم اصول» (شامل معرفت صفات و افعال حق و نبوّت انبیا) و «اصول اشعار» (شامل صنایع ادبی، عروض و قافیۀ فارسی) سروده شده است. مؤلف که از ادبا و علمای ...  بیشتر

بلاغت و دستور زبان فارسی
سیر دگرگونی عنوان ردالعجز علی(الی) الصدر در کتاب‌های بلاغی

سیدعلی سینا رخشنده مند؛ علیرضا فولادی

دوره 76، شماره 247 ، شهریور 1402، ، صفحه 107-129

https://doi.org/10.22034/perlit.2023.53528.3390

چکیده
  از جمله آرایه‌ها و ترفندهای ادبی که از پیشینه و قدمت دیرینه‌ای برخوردار است و با دسته‌بندی‌ها، عناوین و نام‌گذاری‌های مختلفی در کتاب‌های بلاغی عربی و فارسی ارائه شده «ردالعجز علی (الی) الصدر» یا «رد الصدر الی (علی) العجز» است. به‌کارگیری «الی» به جای «علی» و جایگزینی «الصدر» به جای «العجز»، باعث ...  بیشتر

بلاغت و دستور زبان فارسی
موقوف‌المعانی ، نقد و تحلیل یکی از صنایع مهم و مبهم ادبی

سعید شفیعیون

دوره 75، شماره 246 ، اسفند 1401، ، صفحه 44-73

https://doi.org/10.22034/perlit.2023.51458.3315

چکیده
  موقوف‌المعانی یکی از آرایه‌های ادبی است که هنوز به درستی مورد بررسی قرار نگرفته است. وسعت دامنه و نقشی که به عنوان هنرسازه در ساخت چند قالب و گونه‌ ادبی دارد و نیز کارکردش در تعلیق سخن آن را به تعدادی از صنایع و انواع ادبی پیوند می‌زند. در این میان برخیشان مانند «تضمین» و «مُدرج» و «زشت و زیبا» زیرقسم‌های موقوف‌المعانی ...  بیشتر

بلاغت و دستور زبان فارسی
«شاد»، «می» و «پشیمان شدن» (بررسی سه واژه از شاهنامه)

محمدحسن جلالیان

دوره 74، شماره 244 ، اسفند 1400، ، صفحه 33-51

https://doi.org/10.22034/perlit.2022.50092.3266

چکیده
  شاهنامه یکی از مفصل‌ترین آثار زبانی سده‌های نخستین رسمیّت و رواج زبان فارسی دری پس از اسلام است. این گنجینۀ گرانبها حاوی شواهد اصیل و قابل اعتماد از عناصر زبان فارسی این دوره و در بردارندۀ کلیدهای بسیاری در گشودن مسایل ناشناختۀ زبان فارسی دری و پیشینۀ آن، فارسی میانه، است. متقابلاً در این اثر به سبب کهنگی زبان آن، نکاتی هست که جز از ...  بیشتر

بلاغت و دستور زبان فارسی
نقش واژه‌ها و تعابیر عامیانه در بازتاب انتقادات اجتماعی؛ مطالعۀ موردی: «پنج نمایشنامه از میرزا آقا تبریزی»

حمید جعفری قریه علی

دوره 74، شماره 244 ، اسفند 1400، ، صفحه 217-245

https://doi.org/10.22034/perlit.2022.47489.3144

چکیده
  «پنج نمایشنامه» نوشتۀ میرزا آقا تبریزی از نخستین نمایشنامه‌های ادب فارسی است که اوضاع نابسامان و ناگوار دورۀ ناصری را با انشایی آمیخته به طنز نشان می‌دهد. این نمایشنامه‌ها با وجود نداشتن وحدت زمان، مکان و موضوع به‌دلیل دربرداشتن برخی از حقایق تاریخی اهمیّت دارند. جایگاه و اعتبار عنصر گفت‌وگو در نمایشنامه‌ها از عوامل تأثیرگذار ...  بیشتر

بلاغت و دستور زبان فارسی
دستور زبان فارسی در قفقاز

محمدعلی موسی زاده؛ محمد طاهری خسروشاهی

دوره 74، شماره 243 ، شهریور 1400، ، صفحه 155-185

https://doi.org/10.22034/perlit.2021.48083.3180

چکیده
  بر اساس شواهد تاریخی و مستندات فرهنگی، سرزمین قفقاز، دارای اشتراکات تاریخی و پیوندهای فرهنگی دیرینه‌ای با ایران و مردمان آن است. یکی از این حوزه‌های مشترک که تأثیرات دو سویة فراوانی از روابط فرهنگی و تاریخی ایرانیان و ملّت قفقاز، در روزگاران دراز پدید آورده است، مسائل ادبی و حوزة تتبّعات شعری و تحقیقات مربوط به زبان و ادبیات است. ...  بیشتر

بلاغت و دستور زبان فارسی
رخ شطرنج، همان قلعه نیست (بررسی تفاوت‌های مهرۀ «رخ» با «قلعه» در شطرنج با تکیه بر متون کهن ادب فارسی)

شیرزاد طایفی؛ مهدی رمضانی

دوره 73، شماره 242 ، اسفند 1399، ، صفحه 201-215

https://doi.org/10.22034/perlit.2021.38801.2757

چکیده
  از جمله موضوعاتی که شاعران و نویسندگان در آثار خود با آن مضمون‌آفرینی کرده‌اند، مربوط به بازی شطرنج است. این بازی چون در ادوار مختلف اشکال گوناگونی داشته، اغلب کسانی که با متون ادبی فارسی سروکار داشته‌اند، از آن جمله شارحان، با نادیده‌گرفتن این امر و صرفاً بر اساس شکل امروزی آن، به فهم، شرح و توضیح متون مرتبط پرداخته‌اند. از جملۀ ...  بیشتر

بلاغت و دستور زبان فارسی
تُرکِ سن سن گوی من (بررسی بازتاب زبان و فرهنگ ترکی در دیوان خاقانی)

یوسف اصغری بایقوت

دوره 72، شماره 240 ، اسفند 1398، ، صفحه 1-21

https://doi.org/10.22034/perlit.2020.10288

چکیده
  شکی در این نیست که بخشی از بن‌مایه‌های صور خیال شاعران و نویسندگان، تحت تأثیر محیط و قلمرو جغرافیایی آن‌ها شکل می‌گیرد و به نوعی در آثار ادبی آن‌ها انعکاس و بازتاب می‌یابد. این تأثیرپذیری در نویسندگان و شاعران با توجه به روحیّۀ لطیف و حسّاسی که دارند، بیشتر از دیگران بوده است. بر این اساس، پژوهش حاضر در پی پاسخ بدین سؤال است که آیا ...  بیشتر

بلاغت و دستور زبان فارسی
نگرشی به مقولة « لفظ و معنا » در سبک هندی (با تأکید بر اشعار صائب)

محمد خاکپور

دوره 72، شماره 240 ، اسفند 1398، ، صفحه 91-116

https://doi.org/10.22034/perlit.2020.10289

چکیده
  اعتقاد به اصالت «لفظ» یا «معنا» یکی از موضوعات بحث‌انگیز در سنّت ادبی و بلاغی ما بوده است؛ این‌که در شکل‌گیری آثار هنری، باید اعتبار و برجستگی را از آنِ شکل و صورت دانست یا محتوا، در طول اعصار و قرون، بحث درازدامنی را در میان طرفداران این دو دیدگاه به بار آورده است. این کشمکش پایان‌ناپذیر در عصر صفویّه یعنی دورۀ اوج و شکوفایی ...  بیشتر

بلاغت و دستور زبان فارسی
بازی‌های هنری با نام‌واژه‌ها؛ تأملی در یکی از ویژگی‌های سبکی نظامی

سعید کریمی قره بابا

دوره 72، شماره 240 ، اسفند 1398، ، صفحه 241-265

https://doi.org/10.22034/perlit.2020.10287

چکیده
  بازی‌های هنری با واژه‌ها یکی از نقاط ثقل جمال‌شناسی شعر نظامی است. بخش چشمگیری از این بازی‌های هنری در خمسه با نام‌ شخصیت‌های داستانی صورت گرفته است. نظامی با چهل‌ویک نام‌واژه‌ در مجموع حدود چهار صد بار، بازی ‌هنری ترتیب داده‌ است. بیشترین تعداد بازی‌ها با نام‌های شیرین، شکر، ماهان، شبدیز، گور (بهرام) و لیلی انجام ‌شده‌ است. ...  بیشتر

بلاغت و دستور زبان فارسی
کاربرد تشبیه و استعارۀ تلمیحی در بیان تجربۀ عرفانی و مقدمات آن (بر اساس منطق الطیر)

تمنا گل بابائی اصل؛ محمد غلامرضایی؛ احمد خاتمی؛ رقیه صدرایی

دوره 72، شماره 240 ، اسفند 1398، ، صفحه 267-305

https://doi.org/10.22034/perlit.2020.10293

چکیده
  شعر تجلی‌گاه تصویرهای شاعرانه و هنری است. این تصویرها با استفاده از علم بیان و شگردها و ابزارهای گوناگون آن شکل می‌گیرد. شاعر عارف با این تصویرها، تجارب عرفانی و مقدمات آن را بازآفرینی می‌کند. از مهم‌ترین ابزارهای این بازآفرینی در ذهن شاعران عارف ازجمله عطار نیشابوری، «تشبیه»، «استعاره» و «تلمیح» است. او در منطق‌الطیر ...  بیشتر

بلاغت و دستور زبان فارسی
ساختارهای ترکیبی اسمی زبان فارسی و کلمات مرکّب م. امید

محمدحسن جلالیان

دوره 72، شماره 239 ، شهریور 1398، ، صفحه 33-48

https://doi.org/10.22034/perlit.2019.9283

چکیده
  زبانهای زنده همواره ناگزیر از تولید کلمات جدید هستند. یکی از فرایندهای واژه‌سازی در  برخی از زبان­ها ترکیب عناصر بسیط یا مشتقّ با یکدیگر و ایجاد واژۀ مرکّب است. از آنجا که کلمات بسیط و فرایند اشتقاق تنها بخشی از نیاز واژگانی را برآورده می‌کند، گویشوران زبان همواره ناگزیر از ساخت کلمات مرکّب با استفاده از عناصر موجود و الگوهای ...  بیشتر

بلاغت و دستور زبان فارسی
نقش عوامل ارتباط‌کلامی در به کارگیری آرایه‌های بیانی

محبوبه همتیان

دوره 72، شماره 239 ، شهریور 1398، ، صفحه 265-285

https://doi.org/10.22034/perlit.2019.9279

چکیده
  در کتاب‌های بلاغی، علم بیان «ایراد معنی واحد به طرق مختلف با تفاوت در وضوح و خفا» تعریف شده‌ است. لازمۀ بلیغ بودن کلام، انتخاب این شیوه‌های گوناگون بیانی با توجه به شرایط و ویژگی‌های عواملی است که در ساخت یک کلام نقش دارند. با توجه به این‌که متکلم، مخاطب، بافت‌‌ موقعیتی و کلام از عوامل ایجاد ارتباط ‌کلامی است هماهنگ‌ بودن ...  بیشتر