امر خارق‌العاده در حکایات عرفانی فارسی و چند داستان رئالیسم جادویی

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز

2 دانشیار زبان و ادب فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز

3 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز.

10.22034/perlit.2021.40845.2866

چکیده

طرح جایگاه عنصر خارق‌العاده در نظامی که جایگاه عناصر آن در نسبت درونی با طرح کلّی تعیین می‌شود، روشی درست برای بررسی ساختار داستان‌های رئالیسم جادویی و حکایات عرفانی مشتمل بر رخدادهای شگفت‌انگیز است. برای نشان‌دادن پیوند ژرف‌ساخت جادویی با طرح این آثار، ساختار روایی حکایات موجود در متون عرفانی اسرارالتوحید، رسالة قشیریّه، کشف‌المحجوب، مرصادالعباد من المبدأ الی المعاد و مصباح‌الهدایه و مفتاح‌الکفایه و نیز آثار داستانی صدسال تنهایی، مسخ، زیباترین غریق جهان، پیرمرد فرتوت با بال‌هایی عظیم و آئورا بر اساس الگوی «کلود برمون» با رویکرد ادبیات تطبیقی آمریکایی بررسی شده است تا پس از استخراج پی‌رفت‎های اصلی، شبا‌هت‌ها و تفاوت‌های ساختاری در پی‌رفت اصلی آثار بر اساس ترکیب پی‌رفت‌های «واقع‌گرایانه» و «خارق‌العاده» مشخّص شود. نتایج به‎دست‌آمده نشان داد که در ساختار پی‌رفت اصلی آثار و شیوة استفادة آنها از پی‌رفت خارق‌العاده یا واقع‌گرایانه شباهت‌هایی وجود دارد. ساختارهای مشترک در پی‌رفت‌های اصلی آثار بررسی‌شده، «ساختار خطّی و بدون حذف پایه‌ها»، «حذف وضعیّت متعادل اوّلیّه و آغاز با بحران» و «ساختار غیرخطّی» هستند. ترکیب‌های مشترک پی‌رفت‌های اصلی از نظر اشتمال بر واقعیّت یا امر خارق‌العاده را نیز می‌توان به صورت ترکیب‌های «محذوف ـ خارق‌العاده ـ واقع‌گرایانه»، «محذوف ـ خارق‌العاده ـ خارق‌العاده»، «خارق‌العاده ـ خارق‌العاده ـ خارق‌العاده» نمایش داد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Extraordinary Event in Persian Mystical narratives and Some Works of magical Realism

نویسندگان [English]

  • Parvin Golizadeh 1
  • manouchehr joukar 2
  • Zeinab Rahmati 3
1 Associate Professor of Persian Language and Literature, Shahid Chamran University of Ahvaz
2 Associate Professor of Persian Language and Literature, Shahid Chamran University of Ahvaz
3 PhD Candidate of Persian language and literature, Shahid Chamran University of Ahvaz.
چکیده [English]

Discussing the “extraordinary” element in a system in which the place of elements is determined according to their relation to the overall design of the narrative is an appropriate way of analyzing magical realism and those mystical narratives consisting of extraordinary events. In order to display the existent correlation between the magical deep structure and the plot of these literary productions, the narrative structure of these mystical texts: Asrārottowhid, Resāle - ye Qoshayriye, Kashfol- Mahjūb, Mersādol-’ebād, Mesbāhol- Hedāye and Meftāhol- Kefāye and these fictions including One Hundred Years of Solitude, Metamorphosis, The Handsomest Drowned Man in the World, A Very Old Man with Enormous Wings and Aura is investigated with an eye to Claude Bremond’s model so that we can extract the main sequences in these works and we can specify the structural similarities and dissimilarities in these works’ main sequence according to the combination of “realistic” and “extraordinary” functions in a sequence. The obtained results indicate that there are similarities in the structure of the main sequence and their utilization of “realistic” and “extraordinary” sequences. The shared structures in the analyzed works are: “the linear structure without excluding the main constituents”, “the exclusion of initial state of equilibrium and the commencement with a crisis”, and “the nonlinear structure”. The shared combinations of main sequences in terms of the inclusion of realistic or extraordinary tasks are depicted as “exclusionary-extraordinary-realistic”, “exclusionary-extraordinary-extraordinary” and “extraordinary-extraordinary-extraordinary”.

کلیدواژه‌ها [English]

  • narrative sequences
  • mystical narratives in prose
  • Magical Realism
  • narrative structure
  • Claude Bremond
1)       احمدی، بابک، (1386 الف)، از نشانههای تصویری تا متن، چ7، تهران: مرکز.
2)       احمدی، بابک، (1386ب)، ساختار و تأویل متن، چ9، تهران: مرکز.
3)       اسکولز، رابرت، (1379)، درآمدی بر ساختارگرایی در ادبیات، چ1، ترجمة فرزانه طاهری، تهران: آگاه.
4)       بی‌نیاز، فتح‎الله. (1393). درآمدی بر داستان‎نویسی و روایت‎شناسی. چ 5. تهران: افراز.
5)       پاینده، حسین، (1393)، گشودن رمان، چ2، تهران: مروارید.
6)       حرّی، ابوالفضل، (1392)، جستارهایی در باب نظریة روایت و روایت‌شناسی، چ1، تهران: خانة کتاب.
7)       حق‌روستا، مریم، (1385)، «تفاوت میان رئالیسم جادویی و رئالیسم شگفت‌انگیز و نقش زاویه دید در آن‌ها با بررسی آثار گابریل گارسیا مارکز و آلخو کارپنتیر»، پژوهش زبان‌های خارجی، ش30، صص 34ـ17.
8)      خزاعی‌فر، علی، (1384)، «رئالیسم جادویی در تذکره‌الاولیا»، نامة فرهنگستان، س7، ش 1، صص 21ـ6.
9)       رضوانیان، قدسیه، (1389)، ساختار داستانی حکایت‌های عرفانی، چ1، تهران: سخن.
10)   رودگر، محمّد، (1396)، رئالیسم عرفانی، چ1، تهران: شرکت انتشارات سوره مهر.
11)   صفری، جهانگیر و ایمانیان، حسین و همکاران، (1390)، «پیوند متون عرفانی با رئالیسم جادویی»، مطالعات عرفانی، دانشکده علوم انسانی دانشگاه کاشان، ش14، صص 122ـ105.
12)   فوئنتس، کارلوس، (1379)، آئورا، چ2، ترجمة عبدالله کوثری، تهران: تندر.
13)   قشیری، عبدالکریم بن هوازن، (1391)، رسالة قشیریّه، چ1، تصحیح: مهدی محبّتی، تهران: هرمس.
14)   کاشانی، عزّالدّین محمود بن علی، (1394)، مصباح‌الهدایه و مفتاح‌الکفایه، چ12، تصحیح: جلال‌الدّین همایی، تهران: سخن.
15)   کافکا، فرانتس. (1393)، مسخ، چ9، ترجمة فرزانه طاهری، تهران: نیلوفر.
16)   گارسیا مارکز، گابریل، (1377)، پرندگان مرده، چ2، ترجمة احمد گلشیری، تهران: نگاه.
17)   گارسیا مارکز، گابریل، (1387)، صدسال تنهایی، چ3، ترجمة بیتا حکیمی، تهران: کتاب پارسه.
18)   گل‌فشانی، مرضیّه، (1390)، «واقع‌گرایی و فراواقع‌گرایی در آثار عطّار»، دانشگاه علّامه طباطبایی، دانشکده‌ی ادبیات و زبان‌های خارجی، کارشناسی ارشد. به راهنمایی داود اسپرهم.
19)   مالمیر، تیمور و ناصر بافقی، علیرضا، (1393)، «تحلیل ساختاری رمان اهل غرق»، متن‌پژوهی ادبی، دانشگاه علّامه طباطبایی، س18، ش60، صص 23ـ7.
20)   میهنی، محمّدبن منوّر، (1381)، اسرارالتوحید، چ5، مقدّمه، تصحیح و تعلیقات: محمّدرضا شفیعی کدکنی، تهران: آگه.
21)   نجم رازی، عبدالله بن محمد، (1383)، مرصادالعباد من المبدأ الی المعاد، چ10، به اهتمام محمّدامین ریاحی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
22)   هجویری، ابوالحسن علی بن عثمان، (1384)، کشف‌المحجوب، چ2، مقدّمه، تصحیح و تعلیقات: محمود عابدی، تهران: سروش.
23)  Faris, Wendy B (2004). Ordinary enchantments: magical realism and the remystification of narrative. Nashville: Vanderbilt University Press Nashville.
24)  Hart, Stephen M and Wen-chin Ouyang (2005). A Companion To Magical Realism. Woodbridge: Boydell & Brewer.
25)  Jayashree, N (2009). Remapping Diasporic Sensibilities: A Critical Study of the Novels of Chitra Banerjee Divakaruni. Ph.D Thesis. Coimbatore: Bharathiar University.