نقد رویکردهای پژوهشگران علوم بلاغی دربارۀ ملمّع و طرح انگاره‎ای دیگر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه کردستان، کردستان، ایران.

چکیده

ملمّع گونه‎ای از شعر است که براساس دو یا چندزبانگی بنیان نهاده شده‌است. اندیشمندان علوم بلاغی با رویکردهای مختلفی به بررسی ملمّع پرداخته‌اند. پژوهش حاضر کوشیده‌است با تحلیل و نقد این رویکردها، انگارۀ نوینی از ملمّع ارائه دهد و به این پرسش پاسخ دهد که ملمّع چرا و چگونه به‌ وجود آمده‌است؟ شناخت بهتر ملمّع، چگونگی شکل‌گیری آن و چرایی استفاده از زبان‎های مختلف در به‎کارگیری این شگرد ادبی، در دوره‌های مختلف از اهداف این پژوهش است. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی است. داده‎ها به شیوۀ کتابخانه‎ای و سندکاوی، گردآوری و به روش تحلیل محتوا، تجزیه‌وتحلیل شده‌است. نتایج نشان می‎دهد ملمّع، خلاف نظر پژوهشگران علوم بلاغی، شگرد یا تفننی ادبی نیست بلکه برآیند تقابل گفتمان‎های فرادست و فرودست، و حاشیه و مرکز است که با توجّه به تناسب زبان‎های به‌کاررفته در آن، از منظر گفتمان قدرت، قابل‌تحلیل است. این فرادستی در ملمّع‌های فارسی با زبان عربی یا زبان‎های اروپایی، از روند سیاسی و علمی قابل‌بررسی است. اما در ملمّع‎های پدیدآمده از زبان‎های محلی‎ ایران با زبان فارسی، درواقع تقابل دو گفتمان حاشیه و مرکز، زبان رسمی و غیررسمی است که ضمن مشروعیت‌بخشی به زبان شاعر، گونه‎ای عکس‎‎العمل دربارۀ دیگری‌سازی نیز هستند. از طرف دیگر از منظر گفتمان روان‌شناختی می‌توان ملمع را نوعی فخر پنهان و نمایش اقتدار گوینده و خواننده به شمارآوردکه در متن مقاله به‌تفصیل بررسی شده‌است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Criticism of the Approaches of Rhetorical Scholars Regarding the Molamma' and the Design of Another Model

نویسنده [English]

  • Sayyed Ahmad Parsa
Professor of Persian Language and Literature, University of Kurdistan. Kurdistan, Iran.
چکیده [English]

Melmma' is a type of poetry based on bilingualism or multilingualism. Scholars of rhetorical sciences have investigated the Molamma' with different approaches. The present study has attempted to  present a new model of  Molamma' through analysis of these approaches and to  provide answers to the questions of why and how Molamma' was created. The goals of this research are to provide a better understanding of Molamma', and to discuss how it is formed, and why different languages ​​are used in the Molamma' in different periods. The research method is descriptive-analytical. The data has been collected in a library and document analysis method and analyzed by content analysis method. The results show that the Melmma' is the result of the confrontation between the superior and inferior discourses, the margin and the center, which can be analyzed from the perspective of the discourse of power, considering the appropriateness of the languages ​​used in it. This juxtaposition in Persian-Arabic or European languages ​​can be studied in terms of the political and scientific process. However, in juxtapositions that have emerged from the local languages ​​of Iran with Persian, it is actually a confrontation between two discourses: the periphery and the center, the official and unofficial languages, which, while legitimizing the poet's language, are also a kind of reaction to Othering. On the other hand, from the point of view of psychological approach, Molamma' can be considered as a kind of hidden pride and authority of the speaker and the reader, a topic which is examined in details in the text of the article.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rhetoric
  • Rhetorical figure
  • literary techniques
  • Molamma'
  • critical discourse analysis
  • hidden pride
آقا سردار، نجفقلی میرزا (1333). درّه نجفی. با تصحیح و تعلیقات حسین آهی و با دو مقدّمه از امیری فیروزکوهی و دکتر مهدی حمیدی، تهران: فروغی.
بهزادی اندوهجردی، حسین (1375). بدیع «فنون و آرایشهای ادبی». تهران: انتشارات دانشگاه آزاد واحد تهران مرکزی.
پارسا، سید احمد (1388). تأثیرپذیری شاعران ایران و عراق از حافظ شیرازی. تهران: فرهنگستان هنر.
تاج‎الحلاوی، علی بن محمد (1341). دقائقالشعر. به تصحیح وحواشی سید محمدکاظم امام. تهران: دانشگاه تهران.
تقوی، سید نصرالله (1362). هنجار گفتار. چاپ دوم، اصفهان: فرهنگسرای اصفهان.
حافظ شیرازی، شمس الدین محمّد (1362)، غزلیات، چاپ دوم، به تصیح و توضیح پرویز ناتل خانلری، تهران: خوارزمی.
دانش‌پژوه، منوچهر (1382): «ملمّعات و مثلثات یا اشعار دوزبانه و سه‌زبانه»، متن‌پژوهی ادبی، شماره 17، ص32-48.
دهخدا، علی‌اکبر (1377). لغتنامه. تهران: دانشگاه تهران.
رادویانی، محمد بن عمر (1362). ترجمانالبلاغه. به تصحیح و اهتمام پروفسور احمد آتش و انتقاد استاد ملک‎الشعرای بهار، تهران: انتشارات اساطیر.
رازی، شمس‎الدین محمد بن قیس (1373). المعجم فی معاییر اشعارالعجم. به کوشش سیروس شمیسا، تهران: انتشارات فردوس.
راستگو، سید محمد (1382). هنر سخنآرایی (فن بدیع). تهران: سمت.
رامی تبریزی، شرف‎الدین حسن بن محمد (1341).حقائقالحدائق. به تصحیح و حواشی سید محمدکاظم امام. تهران: دانشگاه تهران.
رجایی، محمدخلیل (1376). معالمالبلاغه. چاپ چهارم، شیراز: دانشگاه شیراز.
رستگار فسایی، منصور (1380). انواع شعر فارسی، چاپ دوم، شیراز: نوید.
رسولی، حجت و ارازی، نجم‌الدین (1395). «ملمّع و سیر تحوّل آن از آغاز تا پایان قرن دهم هجری»، دوفصلنامه علمی تاریخ ادبیات، دوره 9، شماره2، 3/79، ص47-68.
سادات ناصری، سید حسن (1363). فنون و صنایع ادبی. تهران: دفتر تحقیقات و برنامه‎ریزی درسی.
سجادی، ضیاءالدین (1362): «ملمّع»، آینده، سال نهم، شماره 5، ص336-346.
شمیسا، سیروس (1374). نگاهی تازه به بدیع. تهران: انتشارات فردوس و دیدگاه.
صفا، ذبیح‌الله (1369). تاریخ ادبیات در ایران، چاپ دهم، تهران: انتشارات فردوس.
فخری اصفهانی، شمس‎الدین محمد بن فخرالدین سعید (1389). معیار جمالی و مفتاح ابواسحاقی. تحقیق و تصحیح دکتر یحیی کاردگر. تهران: کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
فشارکی، محمد (1379). نقد بدیع. تهران: سمت.
قانع، محمّد (1388). دیوان قانع. گردآوری شکرالله دوهاروت، سنندج: مردوخ.
قهرمانی، مقبل ( 1391) «فن الملمّع: حلقه الوصل بین الشعرین الفارسی و العربی»، مجله الدراسات الادبیه، شماره 6، ص 77-100.
طلوعی، عبدالله (1371). تحقیق و بررسی در اشعار ملمّع. رساله دکتری به راهنمایی جلیل تجلیل، دانشگاه تهران.
کزازی، میر جلال‎الدین (1374). بدیع 3 (زیباییشناسی سخن). تهران: نشر مرکز، چاپ دوم.
 محبتی، مهدی (1380). بدیع نو، هنر ساخت و آرایش سخن. تهران: انتشارات سخن.
محمدی آسیابادی، علی (1388): «زیبایی‌شناسی رمزگردانی»،  فنون ادبی، سال اول، شماره1، ص81-96.
مرتضایی، سید جواد (1394). بدیع از بلاغت. تهران: زوّار.
مؤیّد شیرازی، جعفر (1362). شناختی تازه از سعدی، شیراز: نوید.
منوچهری دامغانی، احمد بن قوس (1363). دیوان منوچهری دامغانی، چاپ پنجم، به کوشش محمد دیرسیاقی. تهران: زوّار.
موسی، احمد (1388):«الملمّعات فی شعر الفارسی»، مجله الدراسات الادبیه، پیاپی 68،67 و 69، ص373-400.
نورایی، الیاس و دیگران (1397): «نقد و بررسی ملمّع‎های کردی- پارسی از جهت ساختار و پیوند معنایی». پژوهشنامه ادبیات کردی. سال چهارم، شماره 5، بهار و تابستان، صص 1-32.
نیلی‎پور، رضا و لطف‌‌اللّه یارمحمدی (1382)، فرهنگ موضوعی-توصیفی علوم انسانی، ج اول: (گفتمان‎شناسی، جامعه‎شناسی زبان، روان‎شناسی و عصب‎شناسی زبان). تهران: فرزانه مهر.
وحیدیان کامیار، تقی (1388)، چاپ چهارم، بدیع از دیدگاههای زیباییشناسی. تهران: سمت.
وطواط، رشیدالدین (1362). حدائقالسحر فی دقائقالشعر. به تصحیح و اهتمام عباس اقبال آشتیانی. تهران: سنایی و طهوری.
هدایت، رضاقلی‎ خان (1356). مدارجالبلاغه در علم بدیع. شیراز: کتابفروشی معرفت شیراز.
همایی، جلال‎الدین (1370). فنون و صناعات ادبی، چاپ هفتم، تهران: نشر هما.
دوره 78، شماره 251
بهار و تابستان 1404
تیر 1404
صفحه 168-184
  • تاریخ دریافت: 11 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری: 31 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش: 23 تیر 1404
  • تاریخ انتشار: 31 تیر 1404