چرخش نخبگان در شاهنامه ی فردوسی ( بر اساس نظریه ویلفردو پارتو)

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی ،گروه زبان و ادبیات فارسی.واحد بیرجند، دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران

2 عضو هیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

یکی از نظریه های مهم در رابطه با توزیع قدرت و تعادل اجتماعی، نظریه ی چرخش نخبگان ویلفردو پارتو ( 1923-1848 ) است.پارتو در توزیع قدرت، قائل به یک تقسیم بندی دوگانه بود؛ طبقه ی بالا و طبقه ی فرودست که در هر دو طبقه، عناصر نخبه یا برگزیده وجود دارند. بنا به نظر پارتو « نیرومند ترین عامل به هم خوردن توازن اجتماعی، انباشتگی عناصر برتر در طبقه ی پایین و تجمع عناصر پست در طبقه ی بالا است. در این مقاله، نظریه ی چرخش نخبگان پارتو در تحلیل مناسبات نخبگان دینی ( موبدان ) و نخبگان نظامی ( جنگاوران / پهلوانان ) در شاهنامه بررسی شده است. فرض نگارندگان بر این بوده است که چرخش نخبگان را می توان در سه دوره ی اساطیری، حماسی و تاریخی شاهنامه مشاهده کرد. بر اساس این فرضیه و با واکاوی متن شاهنامه، چرخش نخبگان در شاهنامه، اثبات شده است. در بخش اساطیری و به ویژه بخش حماسی شاهنامه، نخبگان حاکم که در انجمن های شاهان مورد رایزنی قرار می گیرند اغلب طبقه ی جنگاور ( پهلوانان ) هستند .تنگ شدن جریان های حکومتی، حکومت را از تجدید قوا محروم می کند و سرانجام به مرگ آن منجر خواهد شد.» یکی از عوامل مهم در فروپاشی حکومت ساسانیان به دست اعراب مسلمان که در بخش تاریخی شاهنامه نیز آمده است، انباشت قدرت در دست نخبگان حاکمی است که با تعصب ورزی و نیرنگ، سعی در حفظ قدرت خود دارند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The rotation of elites in Ferdowsi's Shahnameh (Based on the theory of Wilfredo Pareto)

نویسندگان [English]

  • Rasool Rostami 1
  • Mohammadreza Rashed Mohasel 2
1 P.H.D student, D of Persian Language & Litrtature Department of Persian Language and Literature.Birjand Branch, Islamic Azad University, , Birjand, Iran
2 Faculty member of the Department of Persian Language and Literature, Ferdowsi University of Mashhad
چکیده [English]

In the distribution of power, the Italian sociologist Wilfredo Pareto (1848-1923) believed in the existence of governing political elites who influence political decisions. His theory about this subject which is almost a psychological theory has been known as the circulation of elites. According to this theory, society is composed of two general classes: 1. The masses and 2. The elites. The latter are divided into two groups, the governing elites and the non-governing elites. The governing elites influence political decisions, and the non-governing elites only play a leading role. He attributes two psychological traits to the governing elites: intelligence and aptitude. Residues prone to violence and coercion. Speculators make the ultimate decision with conspiracy and cunning; Transformation in societies, from Pareto's point of view, is the result of the circulation of these same elites. In Ferdowsi’s Shahnameh, the authors discovered evidence of this kind of circulation, specifically between two classes of Warriors (heroes) and clerics (priests). Consequently, in the epic part of the Shahnameh, most of the warrior elites are consulted with the Shah in important political decisions, and in its historical part, the governing elite association is often made up of priests

کلیدواژه‌ها [English]

  • the circulation of Elites
  • Wilfredo Pareto
  • Ferdowsi’s Shahnameh
-         آرون،ریمون.(1382).مراحل اساسی سیر اندیشه در جامعه شناسی.ترجمه ی باقر پرهام.تهران:علمی و فرهنگی
-         آموزگار،ژاله.(1388).تاریخ اساطیری ایران.تهران:سمت
-         ارسطو،(1390).سیاست.ترجمه ی حمید عنایت.تهران:علمی و فرهنگی
-         بشیریه،حسین.(1374).جامعه شناسی سیاسی.تهران:نی
-         جلیلیان،شهرام.(1395).سه چهره ی یک پادشاه گناهکار، پیروزمند و نیک یا کوروشی دیگر.فصلنامه ی علمی پژوهشی تاریخ اسلام و ایران دانشگاه الزهرا. سال بیست و ششم.دوره ی جدید.شماره ی 31.پیاپی121.صص45-21
-         خوارزمی،حمیدرضا.(1396).تطبیق شخصیت های حماسی شاهنامه با چهره های تاریخی در کتاب نامه ی باستان میرزا آقا خان کرمانی.پژوهشنامه ی جستار های نوین ادبیفدانشگاه فردوسی.سال پنجاهم.شماره ی199.زمستان 1396. صص77-49
-         دلپذیر،زهرا و دیگران.(1390 ).رد و موبد در شاهنامه.پژوهشنامه ی زبان و ادب ارسی. دانشگاه اصفهان.سال سوم.شماره ی 3.پاییز 1390. صص74-61
-         راش،مایکل.(1377).جامعه و سیاست.ترجمه ی منوچهر صبوری.تهران:سمت
-         راوندی،مرتضی.(1384).تاریخ اجتماعی ایران.تهران:نگاه
-         روسو،ژان ژاک.(1397).قرارداد اجتماعی.متن و در حاشیه ی متن.ترجمه ی مرتضی کلانتریان.تهران:آگه
-         ریترز،جورج.(1377).نظریه ی جامعه شناسی در دوران معاصر.ترجمه ی محسن ثلاثی.تهران:علمی
-         زونیس،ماروین.(1387).روانشناسی نخبگان سیاسی ایران.ترجمه ی پرویز صالحی و دیگران.تهران:چاپخش
-      سرکاراتی،بهمن.(1376).بنیان اساطیری حماسه ی ملی ی دانشکده ی ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز.دوره ی چهرام.شماره ی دوم. پیاپی163.صص1-61
-         سیدمن،استیون.(1398).کشاکش آرا در جامعه شناسی.ترجمه ی هادی جلیلی.تهران:نی
-         طلائی،پرویز حسین و سنجری پور،داریوش.(1397).گسست در پیوند نخبگان دینی و سرآمدان قدرت در عصر ساسانی.پؤوهشنامه ی تمدن ایرانی.سال ول.شماره ی اول. پاییز و زمستان 1397. صص90-53
-         فردوسی،ابوالقاسم.(1394).شاهنامه.دوره چهار جلدی به تصحیح جلال خالقی مطلق.تهران:سخن
-         کریستنسن،آرتور.(1388).ایران در زمان ساسانیان.ترجمه ی رشید یاسمی.تهران:صدای معاصر
-         گیرشمن،ر.(1388).ایران از آغاز تا اسلام.ترجمه ی محمد معین.تهران:علمی و فرهنگی
-          Pareto,Vilfredo.(1964).Trattato di socialogia Generale.Edizioni di comunita.Milan
______________.(1961),The circulation of elites, theories of society ( foundation of modern sociological theory ), edited by Talcott Parsons,et ai,the free press of glencoe,Inc,a division of the crowell-collier publishing company