نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
تازه های تحقیق
پژوهش حاضر نشان داد که نقودالجمان فی عقودالترجمان نه صرفاً یک فرهنگ لغت قرآنی به زبان فارسی، بلکه متنی چندوجهی است که با تلفیق ترجمه، تفسیر، تحلیلهای صرفی و نحوی و بهرهگیری از شواهد شعری و اصطلاحات محلی، تصویری زنده از زبان و فرهنگ ایران در سدههای میانی اسلامی ارائه میدهد. بررسی دقیق نسخۀ خطی ۶۰۹ق آستان قدس رضوی آشکار ساخت که این اثر، افزون بر ارزش لغوی و تفسیری، گنجینهای دست‌اول برای بازسازی تاریخ زبان فارسی و پیگیری تحولات رسمالخط، آواشناسی و واژگان کهن است.
ویژگیهایی چون انعکاس تلفظهای متفاوت، کاربرد اصطلاحات بومی خراسان، و توجه مؤلف به ظرایف معنایی افعال و حروف، اهمیت این فرهنگنامه را دوچندان کرده و آن را در ردیف منابع بنیادین برای مطالعات زبانشناسی تاریخی، سبکشناسی و تاریخ فرهنگ اسلامی ایران قرار میدهد. ازاین‌رو، نقودالجمان نهتنها به شناخت عمیقتر از شیوههای فهم قرآن در میان فارسیزبانان کمک میکند، بلکه میتواند نقطۀ آغازین و مبنای علمی برای تصحیح انتقادی، بازسازی سنت فرهنگنگاری قرآنی و بازاندیشی در جایگاه زبان فارسی در تمدن اسلامی باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
نویسندگان [English]
The tradition of Qurʾānic lexicography in Persian represents a rich heritage that preserves both invaluable and largely unknown works. Nuqūd al-Jumān fī ʿUqūd al-Tarjumān, composed in the seventh/ thirteenth century, is a multi-dimensional Qurʾān-based lexicon that explains the vocabulary of the Qurʾān from Sūrat al-Ḥamd to Sūrat al-Nās, combining translation, exegetical notes, and grammatical analysis. This article offers, for the first time, a comprehensive introduction to and analysis of this work, based on its earliest extant manuscript (copied in 609/1212 and preserved in the library of Āstān-i Quds-i Raḍawī). After considering the probable identity of the author and the date of composition, the study examines the structure and methodology employed in the explanation of words. The main part of the article investigates the linguistic features of the manuscript on three levels: orthographic, lexical, and grammatical. The findings show that Nuqūd al-Jumān is a valuable source for historical linguistics, stylistics, and the cultural history of Islam in Iran. Its significance lies in the preservation of archaic Persian vocabulary and the reflection of Middle Period writing styles. Notably, the use of regional terminology (such as “kaboutar bana” for “warashan”, indicating the author’s cultural ties to Khurāsān) and particular phonological and orthographic features (such as the writing of dhāl muʿjam in words like paydā and huwaydā, reflecting their distinct pronunciation at the time) highlight the importance of this work as a primary source for understanding the development of the Persian language.
کلیدواژه‌ها [English]
', './data/perlit/coversheet/981790856692.jpg'))