بررسی مقایسه‌ای و تحلیل عناصر داستان در غزل_ روایت‌‌های عطّار و مولانا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ارومیه. ارومیه. ایران.

2 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ارومیه. ارومیه. ایران

چکیده

شعر فارسی، به‎ویژه در قالب غزل که همواره برای بیان مضامین عاشقانه و اجتماعی  به کار می‌رفت،  بعد از قرن ششم  و رواج ادبیات عرفانی در بیشتر موارد، مضامین رایج عرفانی را نیز دربر گرفت. شعر فارسی  از آغاز تا دوران اوج خود، تحولات زیادی را پشت سر گذاشته‎است. یکی از تحولات مهم آن، بهره‎گیری از عنصر روایت است که این نوع از غزل را «غزل-روایت» می‎نامیم. عطار نیشابوری و مولانا جلال‎الدین که از برجسته‎ترین چهره‎های این جریان ادبی هستند، در غزل‎های روایت‎محور خود، به شرح و تفسیر معانی عمیق عرفانی با کمک خلق تصاویر نمادین پرداخته‌اند. به همین منظور، پژوهش حاضر که با روش توصیفی‌‎تحلیلی به انجام رسیده، بر آن است تا به بررسی تطبیقی و تحلیل عناصر داستان در غزل-‎روایت‎های این دو شاعر بزرگ بپردازد. در همین راستا، 22 غزل-روایت از عطار و 23 غزل-روایت از مولانا به‎صورت جامع مورد واکاوی قرار گرفته‌است. مبنای انتخاب این غزل-روایت‌ها، روایی بودن کل غزل از آغاز تا پایان بوده، تا  ضمن بررسی شباهت‎ها، تفاوت‎های به‎کارگیری عناصر داستانی در غزل‎های منتخب نشان داده شوند. همچنین عناصر داستانی همچون شخصیت‌پردازی، پیرنگ، کشمکش، نمادها، زمان و مکان، زاویۀ دید و پایان‎بندی در آن‎ها، و نیز نحوۀ به‎کارگیری این عناصر، در روایت‎پردازی‎ها بررسی ‎شده‎است. یافته‎های پژوهش حاکی از آن است که عطار، به‎عنوان پیشرو در روایت‎پردازی غزل، بستری مناسب برای گسترش و عمق‎بخشیِ غزل‎های مولانا فراهم کرده‎است. مولانا نیز با بهره‎گیری خلاقانه از این عناصر، موفق به بازآفرینی مضامین عرفانی شده‎است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Comparative Study and Analysis of Story Elements in Ghazals - Narrations of Attar and Rumi

نویسندگان [English]

  • Solmaz Ghafari 1
  • Alireza Mozaffari 2
1 PhD student in Persian Language and Literature, Urmia University. Urmia, Iran.
2 Professor, Department of Persian Language and Literature, Urmia University. Urmia. Iran
چکیده [English]

Persian poetry, especially in the form of Ghazal, has always been a medium for expressing mystical thoughts and profound spiritual themes. From its inception to its peak, it has undergone many transformations. One of the significant transformations is the use of the narrative element, which we refer to as “Ghazal-Narrative.” Attar of Nishapur and Jalal al-Din Rumi, two of the most prominent figures in this literary movement, have created a world of deep mystical meanings and symbolic imagery in their narrative-centered Ghazals. Therefore, this research, using a descriptive-analytical method, aims to conduct a comparative study and analyze the narrative elements in the Ghazal-Narratives of these two great poets. In this regard, an effort has been made to comprehensively examine and compare all these Ghazal-Narratives, displaying the similarities and differences in the use of narrative elements in separate tables. Additionally, narrative elements such as characterization, plot, conflict, symbols, time and place, point of view, and ending are analyzed, and the ways these elements are employed in the narrative structures are studied. The research findings indicate that Attar, as a pioneer in narrative-based Ghazals, provided a suitable foundation for the expansion and deepening of Rumi’s Ghazals. Rumi, in turn, creatively utilized these elements to recreate mystical themes in a dynamic and unique form.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Attar
  • Rumi
  • Ghazal-Narrative
  • Narrative Elements
اخوت، احمد، (۱۳۷۱)، دستورزبان داستان، اصفهان: انتشارات فردا.
اسکولز، رابرت، (۱۴۰۱)، عناصر داستان، ترجمه فرزانه طاهری، تهران: نشر مرکز.
انوشه، حسن، (۱۳۸۱)، دانشنامه ادب فارسی، تهران: نشر مؤسسه فرهنگی و انتشاراتی دانشنامه.
براهنی، رضا، (۱۳۸۴)، قصهنویسی، تهران: انتشارات اشرفی.
بهشتی، الهه، (۱۳۷۶)، عوامل داستان، تهران: انتشارات برگ.
پارسی‎نژاد، کامران، (۱۳۹۷)، ادبیات داستانی: ساختار، مبانی، نحلهها، تهران: انتشارات انجمن قلم ایرانیان امروز.
پاینده، حسین، (۱۳۸۸)، نقد ادبی و دموکراسی، تهران: انتشارات نیلوفر.
پرین، لارنس، (۱۴۰۳)، تأملی دیگر در باب داستان، مترجم محسن سلیمانی، تهران: انتشارات سوره مهر.
پک، جان، (۱۳۶۶)، شیوه تحلیل رمان، ترجمه احمد صدارتی، تهران: نشر مرکز.
پورنامداریان‎، تقی،‎ (۱۳۷۴)، دیدار با سیمرغ، تهران: انتشارات‎ پژوهشگاه‎ علوم‎ انسانی‎ و مطالعات‎ فرهنگی.
پورنامداریان‎، تقی‎، (1383)، رمز و داستانهای رمزی در ادب فارسی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
پین، مایکل، (1383)، فرهنگ اندیشه انتقادی، مترجم پیام یزدانجو، تهران: نشر مرکز.
دقیقیان، شیرین‎دخت، (1371)، منشأ شخصیت در ادبیات داستانی، اراک: انتشارات نویسنده.
رضایی، عربعلی، (1382)، واژگان توصیفی ادبیات، تهران: انتشارات فرهنگ معاصر.
شمیسا، سیروس، (۱۳۶۹)، سیر غزل در شعر فارسی، تهران: انتشارات فردوس.
صبور، داریوش، (۱۳۷۰)، آفاق غزل فارسی، تهران: انتشارات گفتار
صفا، ذبیح‎الله، (۱۴۰۱)، تاریخ ادبیات ایران، جلد اول، تهران: انتشارات فردوس.
عبادیان، محمود، (۱۳۸۹)، تکوین غزل و نقش سعدی، تهران: اختران.
عطار نیشابوری، فریدالدین،‎ (١٣٩٢)، دیوان عطار، به‎ تصحیح‎ محمدتقی‎ تفضلی‎، تهران: انتشارات‎ علمی‎ و فرهنگی.
فروزانفر، بدیع‎الزمان، (۱۳۵۳)، شرح احوال و نقد و تحلیل آثار شیخ فریدالدین محمد عطار نیشابوری، تهران: انتشارات کتابفروشی دهخدا.
گراوند، علی، (۱۳۸۸)، بوطیقای قصه در غزلیات شمس، تهران: انتشارات معین.
گراوند، علی، حمیدی، سید جعفر، (1387)، «قصه‎پردازی مولانا در غزل»، نشریه پژوهشنامه علوم انسانی، شماره 58، صص90-73.
طاهری، رضا، (1390)، تحلیل و تفسیر غزلهای روایی (غزل- داستان) عطار نیشابوری، پایان‎نامه کارشناسی ارشد، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
محمدپور، کاوان، (۱۴۰۲)، بوطیقای روایت، روایتشناسی رمان کردی، کردستان: انتشارات دانشگاه کردستان.
مکاریک، ایرناریما، (۱۳۸۳)، دانشنامه نظریههای ادبی معاصر، ترجمه مهران مهاجر و محمد نبوی، تهران: انتشارات
 آگه.
مولوی، جلال‌الدین،‎ (۱۳۸۷)، غزلیات شمس تبریزی، به‎ تصحیح‎ محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران: انتشارات‎ سخن.
میرصادقی، جمال، (۱۳۸۸)، عناصر داستان، تهران: نشر سخن.
وحدانی‎فر، امید، محمّدرضا صرفی و محمّدصادق بصیری (۱۳۹۵)، «تحلیل ساختاری غزل-روایت‎های سعدی»، نشریۀ ادب و زبان، دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال ۱۹، شمارۀ ۳۹، صص ۳۱۸-۲۹۵.
وبستر، راجر، (۱۳۸۲)، پیشدرآمدی بر مطالعه نظریه ادبی، ترجمه الهه دهنوی، تهران: انتشارات سپیده سحری.
یونسی، ابراهیم، (۱۳۶۵)، هنر داستاننویسی، تهران: انتشارات سهروردی.
دوره 78، شماره 251
بهار و تابستان 1404
تیر 1404
صفحه 117-145
  • تاریخ دریافت: 23 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری: 25 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش: 31 تیر 1404
  • تاریخ انتشار: 01 تیر 1404