تحلیل پیوستار زمانی-مکانی داستان کوتاه زیارت اثر جلال آل‌احمد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان. تبریز. ایران.

2 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان. تبریز. ایران.

چکیده

«پیوستار زمانی-مکانی» یکی از شاخصه‌های بسیار مهم برای سنجش عینیت و واقع‌گرایی یک اثر داستانی است. با توجه به اهمیت این موضوع، مقالۀ حاضر بر آن است تا ضمن بررسی داستان کوتاه زیارت، اثر جلال آل‌احمد ابهامات موجود در داستان را به کمک وقایع تاریخی، نشانه‌های زمانی-مکانی و متغیرهای اجتماعی مورداشاره در بستر داستان، از منظر پیوستار زمانی-مکانی برطرف سازد. در این جستار که با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای و سندکاوی و به شیوۀ توصیفی-تحلیلی نگاشته شده، ضمن پرداختن به مبانی نظری موضوع و نگاهی گذرا به خط فکری نویسنده، داستان به لحاظ حس زیارتی مکان، مبدأ و مقصد سفر، طول مسیر حرکت، زمان سفر و ناهمخوانی زمانی و مکانی مورد بررسی قرار گرفته‌است. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد که داستان مذکور علیرغم نشانه‌‌های زمانی-مکانی ، ابهاماتی را به لحاظ پیوستار زمانی-مکانی داراست و ناهمخوانی‌های زمانی و مکانی نیز در آن مشهود است که با ویژگی‌های یک اثر رئالیستی، که واقع‌گرایی از مشخصه‌های بارز آن است، مطابقت ندارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analysis of the temporal-spatial continuum of the short story “Pilgrimage” [Ziarat] by Jalal Al-Ahmad

نویسندگان [English]

  • Vida Dastmalchi 1
  • Ali Rezaei eynoddin 2
1 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Azarbaijan Shahid Madani University, Tabriz, Iran.
2 PhD student in Persian Language and Literature, Azarbaijan Shahid Madani University, Tabriz, Iran.
چکیده [English]

"Temporal-spatial continuity" is one of the most important characteristics for measuring the objectivity and realism of a fictional work. Given the importance of this issue, the present article aims to examine the short story “Pilgrimage” [Ziarat] by Jalal Al-Ahmad and resolve the ambiguities in the story from the perspective of the temporal-spatial continuum with the help of historical events, temporal-spatial signs, and social variables mentioned in the context of the story. In this essay, which is written in a descriptive-analytical manner, relying on library and documentary sources, while addressing the theoretical foundations of the subject and taking a brief look at the author's line of thought, the story is examined in terms of the pilgrim sense of place, the origin and destination of the journey, the length of the journey, the time of travel, and the discrepancy between time and place. The results of the research show that the aforementioned story, despite its temporal-spatial signs, has ambiguities in terms of temporal-spatial continuity, and temporal and spatial inconsistencies are also evident in it, which do not correspond to the characteristics of a realistic work, of which realism is one of its prominent characteristics.

کلیدواژه‌ها [English]

  • temporal-spatial continuum
  • spatial and temporal inconsistency
  • short story
  • pilgrimage
  • Jalal Al-Ahmad
آل‎احمد، جلال (۱۳۸۳). زیارت (مجموعه داستانهای مذهبی)، چاپ اول، گزینش و ویرایش منوچهر علی‎پور، تهران: تیرگان.
آل‎احمد، جلال (۱۳۸۶). یک چاه و دو چاله و مثلا شرح احوالات، چاپ اول، تهران: مجید (به‎سخن).
آل‎طعمه، سلمان‎هادی (۱۳۷۸). کربلا و حرمهای مطهر، چاپ اول، ترجمۀ حسین صابری، اصفهان: مرکز تحقیقات رایانه‎ای قائمیه.
احمدی، بابک (۱۳۸۹). ساختار و تأویل متن، جلد اول، چاپ دوازدهم، تهران: مرکز.
ابن‎قولویه، جعفر ‎بن ‎محمد (۱۳۹۲). کاملالزیارات، چاپ هشتم، ترجمۀ محمد‎جواد ذهنی تهرانی، تهران: پیام حق.
ابوت، اچ‎ پورتر (۱۳۹۷). سواد روایت، چاپ اول، ترجمۀ رویا آذر‎پور و نیما م.اشرفی، تهران: اطراف.
اسکولز، رابرت (۱۴۰۱). عناصر داستان، چاپ اول، ترجمۀ فرزانه طاهری، تهران: مرکز.
باختین، میخائیل (۱۳۸۷). تخیل مکالمهای (جستارهایی دربارۀ رمان)، چاپ اول، ترجمۀ رویا آذر‎پور، تهران: نی.
بالایی، کریستف (۱۳۷۷). پیدایش رمان فارسی، چاپ اول، مترجمان مهوش قویمی و نسرین خطاط، تهران: معین.
براهنی، رضا (۱۳۶۸). قصهنویسی، چاپ چهارم، تهران: البرز.
پاشایی، محمد و رمضانی، ابوالفضل (۱۳۹۶). «واکاوی مؤلفه‎های رئالیسم در آثار داستانی جمال‎زاده و آل‎احمد»، زبان و ادب فارسی (نشریۀ سابق دانشکدۀ ادبیات دانشگاه تبریز)، سال ۷۰، شماره مسلسل ۲۳۵، ص. ۳۸-۱۷.
تبرائیان، صفاء‎الدین (۱۳۷۱). ایران در اشغال متفقین، چاپ اول، تهران: رسا.
جهان‎دیده، سینا (۱۳۹۱). «زمان، هویت و روایت: چگونگی زمان در روایت‎های تخیلی غرب و ایران»، ادبپژوهی، شمارۀ ۱۹، ص. ۱۵۰-۱۲۱.
دستغیب، عبدالعلی (۱۳۹۰). نقد آثار جلال آلاحمد، چاپ اول، تهران: خانۀ کتاب.
دهخدا، علی‎اکبر (۱۳۴۵). لغتنامۀ فارسی، زیر نظر محمد معین و جعفر شهیدی، تهران: دانشگاه تهران.
ذوالفقاری، حسن (۱۴۰۱). «چاووش‎نامه به‎منزلۀ گونه‎ای مذهبی در ادب فارسی»، فصلنامۀ مطالعات ادبیات شیعی، سال اول، شمارۀ اول، ص۴۶-۱۱.
صادقی محسن‎آباد، هاشم (۱۳۹۷). «پیوستار مکانی-زمانی و سهم آن در عینیت روایی نخستین رمان‎های فارسی»، ادبیات فارسی معاصر، سال هشتم، شماره اول، ص. ۱۷۷-۱۵۷.
طاووسی، سید‎ خلیل (۱۳۹۳). پنج سفرنامه یا سفر به اقلیم عشق، چاپ اول، قم: مجمع ذخائر اسلامی.
طباطبایی اردکانی، سید‎ محمود (۱۳۸۱). فرهنگ عامۀ اردکان، چاپ اول، تهران: بی‎نا.
طبری، محمد ‎بن ‎جریر (۱۳۷۴). تاریخالرسل و الملوک، جلد هفتم، چاپ چهارم، ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، تهران: اساطیر.
عزیزی‎فرد، عبدالرضا و دیگران (۱۳۹۹). «تحلیلی بر نقش سیاست‎های دولت و مجاورت بازار بر تغییرات کاربردی و زوال محله‎های شهری (مطالعۀ موردی: محلۀ سیروس شهر تهران)»، دوفصلنامۀ جغرافیای اجتماعی شهری، دورۀ ۷، شمارۀ ۲، پیاپی ۱۷، ص. ۲۵۹-۲۳۹.
عمادزاده، حسین (۱۴۰۲). سفرنامۀ مکه و عتبات عالیات، چاپ اول، تصحیح علی‎اکبر صفری، قم: دانش حوزه.
غلامی جلیسه، مجید (۱۳۹۹). چاووشیخوانی، چاپ اول، تهران: پرنده.
فلاحت، محمدصادق (۱۳۸۵). «مفهوم حس مکان و عوامل شکل‎دهندۀ آن»، نشریۀ هنرهای زیبا، شمارۀ۲۶، ص. ۶۶-۵۷.
کورت، وسلی (۱۳۹۱). زمان و مکان در داستان مدرن، چاپ اول، ترجمۀ فرناز گنجی و محمدباقر اسماعیل‎پور، تهران: آوند دانش.
لاج، دیوید و دیگران (۱۳۹۹). نظریه‎های رمان (از رئالیسم تا پسامدرنیسم)، چاپ چهارم، ترجمۀ حسین پاینده، تهران: نیلوفر.
مسعودی، عباس (۱۳۹۵). سه روز در مشهد (۱۳۱۱خورشیدی) یادداشتهای مسافرت عباس مسعودی، چاپ اول، گردآورنده سید مهدی سید‎قطبی، مشهد: انصار.
میرصادقی، جمال (۱۳۹۴الف). ادبیات داستانی، چاپ هفتم، تهران: سخن.
میرصادقی، جمال (۱۳۹۴ب). عناصر داستان، چاپ نهم، تهران: سخن.
میرعابدینی، حسن (۱۳۸۰). صد سال داستاننویسی ایران، جلد اول و دوم با تجدید نظر کلی، چاپ دوم، تهران: چشمه.
مهدی‎نیا، جعفر (۱۳۷۱). زندگی سیاسی محمدعلی فروغی، چاپ اول، تهران: پانوس.
نبی‎لو، علیرضا (۱۳۸۹). «بررسی و تحلیل عناصر داستانی فرائدالملوک»، پژوهشهای زبان و ادبیات فارسی (علمی-پژوهشی) دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی-دانشگاه اصفهان، سال دوم، دورۀ جدید، شمارۀ ۳، پیاپی ۷، ص. ۱۱۶-۹۷.
نوربخش، مسعود (۱۳۸۱). تهران به روایت تاریخ (از سلطنت احمدشاه تا انقراض قاجاریه)، جلد چهارم، چاپ اول، تهران: نشر علم.
هاشمی، علیرضا (۱۳۸۷). سفرهای زیارتی در فرهنگ مردم، چاپ اول، تهران: مشعر.
هوشنگ‎مهدوی، عبدالرضا (۱۳۸۳). تاریخ روابط خارجی ایران (از ابتدای دوران صفویه تا پایان جنگ جهانی دوم)، چاپ نهم، تهران: امیر کبیر.
یوسفی، رؤیا (۱۳۸۰). داستانهایی از زمین کربلا، چاپ اول، قم: مهدی‎یار.
دوره 78، شماره 251
بهار و تابستان 1404
تیر 1404
صفحه 231-249
  • تاریخ دریافت: 08 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری: 22 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش: 23 تیر 1404
  • تاریخ انتشار: 31 تیر 1404