نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران.
2 دانشجوی دکترای رشتۀ زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران.
چکیده
تازه های تحقیق
هنرسازۀ ایهام مهم‌ترین هنرسازۀ مورد توجه کمال خجندی بوده‌است و او ضمن توجه به هنرسازه‌های دیگر، بیشترین همت خود را صرف به کار بستن انواع ایهام کرده‌است. در 200 غزل مورد بررسی -که مشتمل بر 1431 بیت است- در نزدیک به 706 بیت، حداقل یکی از انواع ایهام به کار رفته‌است. از این میان، بیشترین توجه او به ترتیب بسامد، به ایهام شبکه‌ای (به کارگیری بیش از یک نوع ایهام در بیت) با 231 مورد، ایهام تبادر و مشتقات آن (ایهام جناس، ایهام جناس گونه‌گون‌خوانی و ایهام اشتقاق) با 87 مورد، ایهام مطلق با 67 مورد، ایهام گونه‌گون‌خوانی و مشتقات آن با 58 مورد، ایهام تناسب با 51 مورد، ایهام دستوری و مشتقات آن (ایهام سازه‌ای-ساختاری، سحر حلال و ایهام در مرجع ضمیر) با 42 مورد، ذووجهین و محتمل‌الضدین با 38 مورد، ایهام ترادف و ترجمه با 33 مورد، ایهام کنایی با 28 مورد، اسلوب‌الحکیم و استدراک با 21 مورد، ایهام استخدامی با 19 مورد، ایهام توکید و عکس با 15 مورد، ایهام تضاد و پارادوکس با 13 مورد و ایهام مرکب با 3 مورد، بوده‌است.با توجه به آنچه از 200 غزل ابتدایی دیوان او برمی‌آید، می‌توان نتیجه‌گرفت که وی چندان به ایهام‌سازی با تکرار مضامین و واژگان و عبارات یکسان پای‌بند نبوده و تلاش‌کرده تا با خلق مضامین جدید و به کارگیری واژگان و عبارات متنوع، از دام ابتذال و یکنواختی برهد. مهم‌ترین ویژگی شعر کمال در به کارگیری انواع ایهام –به خصوص ایهام شبکه‌ای- ساختن ایهام در دل ایهام دیگر است. برای مثال او با به کارگیری واژه‌ای با بیش از یک معنا که خود ایهام مطلق است، زمینۀ پیدایش ایهام‌های دیگر را نیز پدید آورده‌است؛ بدین‌صورت که یکی از معانی با واژه‌ای دیگر ایهام ترادف، ترجمه، تضاد، تناسب و... به وجود آورده‌است و به جرأت می‌توان گفت که چنین چینش و مهندسی واژگان را در شعر کمتر شاعری می‌توان یافت. در پایان باید خاطرنشان‌ساخت که بررسی کل دیوان کمال از جنبۀ به کارگیری انواع ایهام –که از توان این پژوهش خارج است- دقایق و ظرایف بیشتری از شعر او را پیش روی خوانندگان قرار خواهدداد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
نویسندگان [English]
Ambiguity (Iham) is considered one of the sophisticated rhetorical devices (Badie-e Ma’navi) and ranks among the most important and imaginative artistic constructions. Some scholars of rhetoric even classify it alongside figures of speech (Sur-e Khayal). Kamal Khajavi, a prominent lyric poet of the 8th century Hijri and a contemporary of Hafez, paid significant attention to this rhetorical device in his poetry. The use of "Iham" in the "Divan" of Kamal Khajavi is particularly significant because he constructed "ambiguity networks" in his verses. This means that in some of his ghazals, one can trace intertwined networks of various types of ambiguity. This phenomenon is sometimes observable across all the verses of a single ghazal, and its frequency is so high that it cannot be attributed to chance. This research, written using a descriptive-analytical method, examines the types of "Iham" and ambiguity networks in the first 200 ghazals out of the 1,079 ghazals in his "Divan". The results indicate that Kamal Khajavi, alongside other rhetorical and stylistic devices, paid considerable attention to the application of various types of "Iham". Furthermore, by constructing ambiguity networks, he created novel and unique imagery in his poetry.
کلیدواژه‌ها [English]
', './data/perlit/coversheet/981790856692.jpg'))