نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، خراسان رضوی. ایران
چکیده
تازه های تحقیق
گاوکشی مهر به‌عنوان مهم‌ترین اسطورۀ مرتبط با الگوی رفتاری قربانی در آیین میترا، در فرایند گذار از اسطوره به تاریخ، به‌طور فراگیری در حماسۀ ملّی ایران و دیگر متون حماسی نمود مکرّری داشته تا جایی که می‌توان آن را برپایۀ کارکرد، بن‌مایۀ اساطیری تکرارشونده‌ای در نظر گرفت. پس از بررسی گزارش نبرد رستم و دیو سفید، مشخص شد که نه‌تنها زیرساخت‌های فکری تقابل، بلکه روساخت عناصر روایت این ستیز نیز تحت تأثیر مستقیم اسطورۀ گاوکشی مهر قرار داشته‌است، چنان‌که سایۀ خویشکاری‌های این کهن‌الگو بر تمامی زوایای نبرد رستم با دیو سفید به‌عنوان شاخص‌ترین نمونۀ دیوکشی در شاهنامه، سنگینی می‌کند. فرضیّه‌ای که شواهد متعدّدی هم از آن در میراث ادب فارسی قابل‌راستی‌آزمایی و مقایسه است. در موارد بررسی‌شده، الگوی خویشکاری‌ها و نمود زمینی مهر به‌عنوان مظهر روشنایی، خیر و شجاعت به پهلوانان و عیاران منتقل شده‌است، و جلوۀ شرّ، تاریکی و هراس گاو نخستین که قربانی کردن آن مایۀ نجات و تجدید حیات است، به دیوگاوان و جادوزنان انتقال یافته‌است. حضور راهنمایان و روشنی‌بخشی و برکت‌یابی از گوشت یا خون گاو قربانی نیز از دیگر جلوه‌های قابل‌توجّه شواهد موردبحث به شمار می‌روند. برایند کلی این پژوهش نشان می‌دهد که براساس رویکرد اسطوره‌شناختی می‌توان ضمن تأویل مدلّل‌تری از داستان پیکار رستم با دیو سفید، نسبت آن را نیز با آیین گاوکشی مهر توجیه نمود که نه‌تنها شاذ، محدود و منحصر به یک گزارش نیست بلکه به‌دنبال آن، شواهد مشابه دیگری نیز تحلیل و اثبات می‌شوند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
نویسنده [English]
Rostam's battle with Div-e Sapid (the White Demon) is the most prominent confrontation between the hero of the Iranian national epic and demons. However, based on the mythological nature of the epic's literary genre and the evidence that has cast a shadow on various aspects of this battle, it seems that the Haft Ḵᵛān-e Rostam was reported and depicted based on the context and characteristics of an older behavioral pattern. The present study believes that from a mythological perspective and by focusing on the Mythological Motif of the Mihr's Bull-Slaying, it is possible to shed light on the context and functions of Rostam's conflict with Div-e Sapid, and to provide a more meaningful interpretation of it compared to Freud's psychoanalytic approach in Mahmoud Omidsālār's recent analysis. By providing other explicit evidence of Mihr's Bull-Slaying manifestations in epic texts, the hypothesis of the reflection of the mythological depiction of "the war between Mihr and Bull" in the Šāh-Nāma can be justified and even proven. The present article is inductive and organized in three parts: introduction, theoretical foundations, and main discussion. The results of the research, while confirming the hypotheses of the article, indicate that the pattern of Mihr's functions as a symbol of light, goodness, and courage has been transferred to heroes and Ayyār, and the evil, darkness, and fear of the mythical Bull, whose sacrifice is a source of salvation and renewal, has been transferred to the Div -Bull and witches of the epic. The presence of guides and enlightenment and blessing from the meat or blood of the sacrificial bull is also among the other notable manifestations of the evidence under discussion.
کلیدواژه‌ها [English]
', './data/perlit/coversheet/981790856692.jpg'))