نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشیار گروه آموزشی زبان و ادبیات فرانسه، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
2 دانشجوی دکتری گروه آموزشی زبان و ادبیات فرانسه، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
تازه های تحقیق
بحران هویت از مسائل روانشناختی حیاتی است که اختلافات، تنش ها و مشکلات روانی را به همراه دارد؛ آشفتگی های هویتی برهان سیّال بودن و تغییرپذیری هویت هستند. پاسخ مؤثر به پرسش های ناشی از چنین شرایطی و انتخاب راهکارهای مناسب برای پیشگیری و مدیریت بحران، نقشی سرنوشت ساز در مسیر آیندۀ انسان ایفا خواهد کرد و بهطور مستقیم بر میزان رضایتمندی فرد و توانایی او در پذیرفته شدن و جامعه پذیری تأثیرگذار است. از منظر کلی، آثار ادبی بیانگر حوادث و عوامل زمینه ساز بحران های هویتی یک جامعه و اعضایش هستند که در قالب فرهنگ، جامعه، خانواده، محیط و تبعیض به تصویر کشیده میشوند. این پژوهش با رویکرد نظریۀ رشد روانی-اجتماعی اریک اریکسون، به بررسی و تحلیل بحران هویت در دو رمان بامداد خمار و زن سرد پرداخت و نشان داد شخصیت های هر دو رمان در مرحلۀ پنجم این نظریه، یعنی «هویت در برابر سردرگمی نقش»، قرار دارند و با تعارضات متعدد در مسیر شکل دهی هویت منسجم خود مواجهاند. اریکسون معتقد است که هر مرحله از رشد با بحرانی روبه روست که نقش کلیدی در شکل گیری هویت ایفا میکند. شخصیت های بررسیشده، گرچه در بستر تاریخی و فرهنگی متفاوت قرار دارند، یکی در ایران اواخر دورۀ قاجار و دیگری در جامعۀ مدرن فرانسه، اما بحران هویت و چالش های مرتبط با آن، تجلی پیوستگی و عمق مشکلات هویتی زنان در گذر زمان است. رمان بامداد خمار با روشنی ساختار مردسالارانه و محدودیت های اجتماعی بر زنان را نشان می دهد؛ شخصیت محبوبه نمادی است از زنانی که برای برقراری تعادل میان خواسته های فردی و فشارهای اجتماعی سنتی دچار بحران هویت می شوند. فقدان حمایت خانواده و مشاوره های راهنما، محبوبه را در انتخاب ها و رفتارش دچار اشتباهاتی می سازد که پیامدهای روانی و اجتماعی قابلتوجهی به بار می آورد. در مقابل، زنِ سرد با نگاه روانشناسانه و جامعه شناسانه، چالش های زنان در جامعه مدرن فرانسه را که میان نقش های مختلف هویت فردی، اجتماعی، مادری و جنسیتی قرار دارند، بازگو می کند و مسائلی چون تنهایی، انزوا و سردرگمی نقش را به تصویر می کشد. یکی از دستاوردهای مهم این پژوهش، تلفیق نظریه روانی-اجتماعی اریکسون با تحلیل متون ادبی است که امکان خوانش دقیقتر و علمی تر بحران های هویتی در ادبیات را فراهم کردهاست. بررسی تطبیقی دو رمان در بسترهای فرهنگی متفاوت نشان داد که خانواده، جامعه و فرهنگ، هر یک نقشی اساسی در تسهیل یا پیچیده تر کردن فرایند هویت یابی زنان ایفا می کنند. همچنین نتایج پژوهش تأکید دارد که ادبیات می تواند پل ارتباطی بین مطالعه علمی بحران های روانی و کارکردهای اجتماعی باشد و به درک بهتر ماهیت این بحرانها کمک کند. از سویی دیگر، این مطالعه نشان می دهد که بحران هویت نهتنها مرحلهای ثابت یا گذرا نیست، بلکه فرایندی پیوسته و سیال است که در تمام طول زندگی انسان جریان دارد. تجربه های فردی و تعامل های اجتماعی همواره بر هویت فرد تأثیرگذارند و ادبیات بهعنوان بازتابی عمیق از این تعاملات، نقش مهمی در بیان و تحلیل این بحران ها ایفا میکند. درنهایت، پژوهش حاضر نشانگر اهمیت نگاه چندجانبه و میان رشته ای در شناخت بهتر بحران هویت و بازنمایی آن در ادبیات است و امیدوار است که زمینه ساز تحقیقات گسترده تری در این حوزه گردد.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
نویسندگان [English]
Identity crisis is a fundamental and complex psychological issue that holds particular significance during psychosocial development, especially in adolescence. Erik H. Erikson’s eight-stage theory, emphasizing the interaction between biological and social factors, provides a theoretical framework for understanding this crisis. This study analyzes the identity crisis in two prominent novels: Drunkard Morning by Fataneh Haj Seyed Javadi and The Frozen Woman by Annie Ernaux. Although these works are set in two distinct cultural-historical contexts, both depict the identity challenges faced by women confronting social structures. The findings reveal that the main characters in both novels are situated in the fifth stage of Erikson’s theory, “Identity vs. Role Confusion,” and encounter multiple internal and external conflicts on their path toward forming their identity. This study highlights the crucial role of family, society, and culture in the identity formation process and demonstrates how literature can reflect individual and social psychological crises. The results contribute to a better understanding of the dynamics of individual and social identity across diverse cultural contexts and provide a foundation for future interdisciplinary research.
کلیدواژهها [English]
', './data/perlit/coversheet/491783631220.jpg'))