نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
چکیده
تازه های تحقیق
مطالعه کنونی نشان میدهد که داستان خسرو و شیرین نظامی فراتر از ساختار عاشقانه و تاریخی خود در لایههای زیرین دارای ساختاری اسطورهای و کهنالگویی است که بر بنمایه همسری پری با پهلوان استوار میباشد. با بررسی دقیقِ شواهدِ درونمتنی، شخصیتِ شیرین به عنوان تجسمی از پری در اسطورههای ایرانی و هندواروپایی معرفی شده است؛ موجودی افسونگر، زیباروی، پیوندخورده با عناصر طبیعی مانند آب و شیر، دارای گنج و خدمتکاران فراوان و بهرهمند از ویژگیهایی چون پیکرگردانی. تحلیل اسطورهای ارائه شده در این مقاله بسیاری از جلوههای نمادین و رازآلود داستان را معنادار کرده و روابط پیچیده میان شخصیتها و رویدادها را تبیینپذیر ساخته است. از این منظر پایان تراژیک خسرو و قتل او به دست پسر نیز در چارچوب فرجام ناگوار پهلوانان عاشقِ پریان معنا مییابد. تصورِ چنین ساختاری برای داستان خسرو و شیرین نه تنها به فهم عمیقتر از متن منجر میشود بلکه ثابت میکند که چگونه یک شاعر بزرگ توانسته است با بازآفرینی ناخودآگاه جمعی و اسطورههای کهن، اثری بیهمتا بیافریند که تا امروز الهامبخش نویسندگان و شاعران باشد.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
نویسنده [English]
Nezami Ganjavi's epic Khosrow and Shirin, despite its historical and lyrical structure, contains hidden layers of mythological elements. This article employs a descriptive-analytical method to examine the mythological substructure of the story of Khosrow and Shirin, proposing a hypothesis that this narrative derives from the ancient archetype of the marriage between the peri (fairy) and the hero. In this framework, Shirin is analyzed as a manifestation of the peri in mythology, with attributes such as supernatural beauty, enchantment, connection with water, shape-shifting, a desire for fertility through heroes, and possession of treasure and many servants being attributed to her. Similarly, symbols like Shirin’s connection with lions, horses, and remote palaces further emphasize her peri-like qualities. This mythological interpretation adds internal coherence to the elements of the story and offers a deeper understanding of the text. The present paper argues that the enduring appeal of the Khosrow and Shirin narrative lies not only in Nezami’s storytelling prowess but also in its unconscious connection to mythological structures embedded in Iranian culture. This research also addresses questions about how archetypal motifs continue to persist in classical Persian literature.
کلیدواژهها [English]
', './data/perlit/coversheet/491783631220.jpg'))