مجموعه اشعار شماره 587 دانشگاه استانبول (استنساخی از اشعار فارسی روضة‌الناظر و نزهة‌الخاطر در زمان حیات مؤلف)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

2 دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران.

چکیده

نگ شعری شمارۀ FY587، محفوظ در کتابخانۀ دانشگاه استانبول، گزیده‌ای از اشعار فارسیِ اثر عبدالعزیز کاشی، با عنوان روضة‌الناظر و نزهة‌الخاطر تشخیص داده شد. بررسی دقیق محتوای این جنگ، صحت این انتساب را تأیید می‌کند. اگرچه این نسخه در مواردی همچون تعداد ابیات و انتساب برخی اشعار، با نسخۀ اصلی روضة‌الناظر اختلاف دارد، اما اساس و ساختار آن کاملاً بر این کتاب استوار است، تا آنجا که فصل‌بندی و باب‌بندی‌های آن عیناً با اثر مذکور مطابقت دارد. برای این جُنگ، تاریخ کتابت مشخصی (ترقیمه) ثبت نشده، اما ازآنجاکه در دوران حیات مؤلف استنساخ شده، می‌توان تاریخ تقریبی آن را به نیمۀ نخست سدۀ هشتم هجری نسبت داد. ویژگی‌های رسم‌الخط نسخه نیز این تاریخ‌گذاری را تأیید می‌کند. در این جُنگ، اشعار ۱۰۴ شاعر گردآوری شده که بیشترین تعداد ابیات به سعدی، کمال‌الدین اسماعیل، سنایی غزنوی و عبدالعزیز کاشی (مؤلف) اختصاص یافته‌است. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی کامل این جنگ و مطابقت آن با «روضة‌الناظر و نزهة‌الخاطر» می‌پردازد.

تازه های تحقیق

با توجه به باب‌بندی و فصل‌بندی‌های ابتداییِ «جنگ دانشگاه استانبول» (شمارۀ FY587) و نیز مطابقت آن با نسخۀ روضة‌الناظر و نزهة‌الخاطر، و با عنایت به اینکه تقریباً تمامی اشعار موجود در آن (به‌استثنای یکی دو مورد) به زبان فارسی است، می‌توان این جنگ را بخش فارسیِ روضة‌الناظر و نزهة‌الخاطر به شمار آورد. اگرچه میان این دو نسخه تفاوت‌هایی وجود دارد، اما این اختلافات به حدی نیست که بتوان ماهیت یکپارچۀ آن‌ها را نادیده گرفت. به عبارت دیگر، اساس این نسخه همان روضة‌الناظر است و نمی‌توان آن را جدا از آن تصور کرد. این نسخه دارای بخش‌هایی مفقوده است که فقدان آن را می‌توان به‌وضوح در نبودِ فصل‌بندی‌های ابتدایی مشاهده کرد. هرچند نسخه فاقد ترقیمه (تاریخ کتابت) است و فصل پایانی آن نیز در دسترس نیست، اما با توجه به جملات دعاییِ به‌کاررفته توسط کاتب و همچنین ویژگی‌های نسخه‌شناختی، می‌توان تاریخ کتابت آن را حدوداً بین سال‌های 713 تا 738 هجری قمری تخمین زد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Poetry Anthology No. 587 of Istanbul University (A Transcription of the Persian Poems of Rouzat al-Nāẓir wa Nuzhat al-Khāṭir During the Author's Lifetime)

نویسندگان [English]

  • Mehdi Dehghan 1
  • Amin Yaghoubi (Marif) 2
1 Master of Arts in Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
2 PhD in Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran
چکیده [English]

The poetic anthology numbered FY587, held in the Istanbul University Library, has been identified as a selection of Persian poems from the work of Abdolaziz Kashi, titled Rouzat al-Nāẓir wa Nuzhat al-Khāṭir. A detailed examination of the content of this anthology confirms the accuracy of this attribution. Although this manuscript differs from the original Rouzat al-Nāẓir in aspects such as the number of verses and the attribution of some poems, its foundation and structure are entirely based on that book; to the extent that its chapter and section divisions correspond exactly with the aforementioned work. No specific transcription date is recorded for this anthology; however, since it was copied during the author's lifetime, its approximate date can be attributed to the first half of the 8th century AH (14th century CE). The orthographic features of the manuscript also confirm this dating. This anthology contains poems by 104 poets, with the highest number of verses belonging to Sa'di, Kamal al-Din Esmail, Sanai Ghaznawi, and Abdolaziz Kashi (the author). The present research, using a descriptive-analytical method, comprehensively examines this anthology and its correspondence with Rouzat al-Nāẓir wa Nuzhat al-Khāṭir.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Poetry anthology (No. FY587)
  • Istanbul University
  • Rouzat al-Nāẓir wa Nuzhat al-Khāṭir
  • Persian Poems
  • Abd ol-Aziz Kashi

مراجع

ایمانی، بهروز. (1400). «سروده‌های نویافته پارسی در بیاض قطب قلندر کرمانی»، آینه پژوهش، سال سی و دوم شماره چهارم، ص۳۱ – ۵۶.
تبریزی، ابوالمجد. (723ق). سفینه تبریز، دست­نویس شماره 14590 کتابخانه مجلس شورای اسلامی. [نسخۀ خطی].
درایتی، مصطفی. (1390). فهرستگان نسخه‌های خطی ایران(فنخا)، تهران، سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی ایران، جلد هفدهم.
دهقان، مهدی. (1399). بررسی و نقد اصالت رباعیات منسوب به مهستی گنجوی و تعیین صورت نهایی آن‌ها بر پایه منابع کهن، استاد راهنما دکتر محمدعلی موسی­زاده، دانشگاه تبریز. [پایان‌نامه].
سمرقندی، امیر دلتشاه. ( 1318). تذکرةالشعرا، به سعی و اهتمام ادوارد براون، لیدن، مطبعه بریل.
کاشی، عبدالعزیز. (بی‌تا). روضة‌الناظر و نزهة‌الخاطر، نسخۀ شمارۀ 766ف، دانشگاه استانبول. [نسخۀ خطی].
کاشی، عبدالعزیز. (بی‌تا). جنگ اشعار، دست‌نویس شمارۀ 3047، کتابخانۀ مرکزی تبریز. [نسخۀ خطی].
کاشی، عبدالعزیز. (بی‌تا). مجموعه اشعار، دست‌نویس شمارۀ FY587، کتابخانۀ دانشگاه استانبول. [نسخۀ خطی].
کاشی، عبدالعزیز. (بی‌تا). روضة‌الناظر و نزهة‌الخاطر، دست‌نویس به شمارۀ 4019، کتابخانۀ ایاصوفیه. [نسخۀ خطی].
عطار نیشابوری، فریدالدین. (1361). اسرارنامه، با تصحیح سیدصادق گوهرین، تهران: زوار.
عطاءبن یعقوب، خواجه عمید. (1382). برزونامه، به اهتمام سیدمحمد دبیرسیاقی، انتشارات دانشگاه تهران.
عظیمی، میلاد. (1395). «آویزه‌ها(33)، دو غزل از ناصر بجه شیرازی در دیوان حافظ شیرازی»، بخارا، شماره 111، صص 419-366.
عمادی حائری، سیدمحمد. (1384). عزالدین عبدالعزیزکاشی: شناسایی، کتابشناسی، نسخه­جویی، نسخه­پژوهی، دفتر دوم، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی
مایل‌هروی، نجیب (1402). نقد و تصحیح متون، مراحل نسخه‌شناسی و شیوه‌های تصحیح نسخه‌های خطی فارسی، هرات، نشر بنیاد فرهنگی مایل هروی. 
محرابی، معین­الدین. (1382). مهستی گنجه­ای بزرگترین زن شاعر رباعی­سرا، تهران، انتشارات توس.
مؤلف نامعلوم. (881). روضة‌الناظر، نزهة‌الخاطر، دست‌نویس به شمارۀ 4020، کتابخانۀ ایاصوفیه. [نسخۀ خطی].
مرقی کاشانی، افضل­الدین محمد. (1404). رباعیات افضل کاشانی، پژوهش سیدعلی میرافضلی، تهران: سخن.
میرافضلی، سیدعلی. (1382). رباعیات خیام در منابع کهن، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
نوریان، مهدی و شریفی، غلامحسین و رشیدی آشجردی، مرتضی. (1386). «باغ نظر و رامش دل(معرفی سفینه‌ای بی‌مانند از قرن هفتم)»، نشریۀ علمی‌پژوهشی گوهر گویا، دورۀ 1، شمارۀ 2، ص۳۷-۶۲. https://jpll.ui.ac.ir/article_16266.html
یعقوبی، امین و دهقان، مهدی. (1403). «بررسی صحت و سقم چند انتساب از سفینۀ روضة‌الناظر و نزهة‌الخاطر»، متن‌شناسی ادب فارسی، سال شانزدهم، شمارۀ چهارم (پیاپی 64)، ص1۱۷-۱۳۲. 10.22108/rpll.2024.142063.2368
زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز)
دوره 79، شماره 253 - شماره پیاپی 253
بهار و تابستان 1405
تیر 1405
صفحه 71-87

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 16 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری: 18 دی 1404
  • تاریخ پذیرش: 29 دی 1404
  • تاریخ انتشار: 01 تیر 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار