حس‎ آمیزی به‎ مثابه استعاره مفهومی: بررسی الگوی حس ‎آمیزی در شعر سهراب سپهری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

3 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

چکیده

مقاله حاضر نگاهی به پدیده حس‎آمیزی از دیدگاه نظریه استعاره مفهومی است و به تحلیل حس‎آمیزی‎های موجود در شعر سهراب سپهری پرداخته‎است. بعضی از پژوهشگران علوم شناختی، با پیش چشم داشتن سلسله‎مراتب حواس اولمان، حس‎آمیزی را گونه‎ای از استعاره مفهومی دانسته‎اند؛ همچنان‎که در ساخت استعاره مفهومی، یک حوزۀ مفهومی عینی بر یک حوزۀ مفهومی انتزاعی افکنده می‎شود تا آن را روشن سازد، در حس‎آمیزی نیز عناصر مربوط به حواس ضعیف‎تر به حیطه حواس قوی‎تر برده می‎‎شوند تا موجب درک بهتری از مفهوم شوند. این مقاله با روش توصیفی‎تحلیلی کوشیده‎است از منظر متفاوتی به صنعت پرتکرار حس‎آمیزی در شعر سپهری نگاه کند و جسمانیت مستتر در ظاهر انتزاعی آثار او را نشان دهد. نتیجۀ حاصل از بررسی حدود 100 نمونه در اشعار سپهری، نشان می‎دهد که تقریباً تمام حس‎آمیزی‎های موجود در شعر او، استعاره‎هایی مفهومی هستند که از سلسله‎مراتب حواس اولمان تبعیت می‎کنند. به عبارت دیگر، سپهری همواره در حس‎آمیزی‎هایش مفهوم انتزاعی را به عینیت و تجسم نزدیک کرده‎است. این نکته نمایانگر آن است که شعر او برخلاف ظاهر انتزاعی، باطنی جسمیت‎یافته و کاملاً زمینی دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Synesthesia as a Conceptual Metaphor: Analyzing the Synesthesia Pattern in Sohrab Sepehri’s Poetry

نویسندگان [English]

  • Mahsa Amjadi 1
  • Ebrahim Eqbali 2
  • Ebrahim Ranjbar 3
  • Mohammad Khakpour 2
1 Ph.D. Graduate of Persian Language and Literature, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
2 Associate Professor of Persian Language and Literature, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
3 Professor of Persian Language and Literature, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
چکیده [English]

This paper gives an insight to synesthesia from the viewpoint of conceptual metaphor theory to analyze the synesthesia in the poetry of Sohrab Sepehri. With regard to Ullmann’s hierarchy of senses, some of cognitive science researchers have considered synesthesia as a type of conceptual metaphors; like in a conceptual metaphor, where a concrete conceptual domain is mapped to an abstract one in order to clarify and enrich it, in synesthesia, elements regarding weaker senses are mapped to the domain of stronger senses to give a richer understanding of concepts. This paper tries to review frequent synesthesia constructs in Sepehri’s poetry with an analytical method to show the embodiment implied in his apparently abstract work. Investigating multiple poems of Sepehri shows that almost all of his synesthesia constructs are instances of conceptual metaphors. In other words, all his synesthesia constructs give embodiments of abstract concepts and thus, his poetry is genuinely embodied and earthly, despite its abstract appearance.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sohrab Sepehri
  • Synesthesia
  • Conceptual Metaphor
  • Corporeality

مراجع

ابودیب، کمال (1384). صورخیال در نظریه جرجانی، ترجمه فروزان سجودی و فرهاد ساسانی، تهران: گسترش هنر (مرکز مطالعات و تحقیقات هنری).
افراشی، آزیتا؛ کامیار جولایی (1399) «بازنمود حس‎آمیزی در زبان فارسی، رویکردی شناختی و پیکره‎بنیاد»، نشریه تازه‎های علوم شناختی، شماره 88، صفحات 115 تا 12.
براهنی، رضا (1371). طلا در مس، جلد اول، چاپ اول، تهران: فردوسی.
بهنام، مینا (1389) «حس‎آمیزی: سرشت و ماهیت»، نشریه پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شماره 19، صفحات 67 تا 92.
جرجانی، عبدالقاهر (1374). اسرار البلاغه، ترجمه جلیل تجلیل، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
حقوقی، محمد (1398). شعر زمان ما (3): سهراب سپهری، چاپ بیست و سوم، تهران: نگاه.
سپهری، سهراب (1377). هشت کتاب، چاپ بیست و یکم، تهران:طهوری.
سرکلان، مهدی (1396)، بررسی ارتباط بین نقاشی و موسیقی براساس نظریه جابجایی حسی با تأکید بر آثار واسیلی کاندینسکی، پل کلی و دیوید هاکنی ، دانشگاه اصفهان.
سهیلی صدیق، سحر؛ مهرناز، کوکبی (1397) «شنیدن رنگی: مطالعه پیرامون حس‎آمیزی و فرایند ترکیب حواس»، نشریه هنرهای زیبا – هنرهای تجسمی، شماره 75، صفحات 5 تا 12.
شفیعی کدکنی (1368). شاعر آینه‎ها، چاپ دوم، تهران: آگاه.
شفیعی کدکنی (1392). با چراغ و آینه در جستجوی ریشه‎های تحول شعر معاصر ایران، چاپ چهارم، تهران: سخن.
شفیعی کدکنی (1385). موسیقی شعر، تهران: آگه.
شفیعی کدکنی (1391). صورخیال در شعر فارسی، چاپ پانزدهم، تهران: آگه.
لیکاف، جورج؛ جانسون، مارک (1397). استعاره‎هایی که با آن‎ها زندگی می‎کنیم، جهانشاه میرزابیگی، تهران: آگاه.
محمودی،علیرضا؛ راشکی، فاطمه (1395). «بررسی حس‌آمیزی در اشعار نصرالله مردانی»، نشریه زبان و ادب فارسی، شماره 233، صفحات 181 تا 199.
Brown, R (2014). Consciousness Inside and Out: Phenominology Neuroscience and the Nature of Experience. Netherlands: Springer.
Yu, Ning (2003). Synthetic metaphor: A cognitive perspective. Journal of Literary Semantics. JLS 32, 19-34.
زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز)
دوره 78، شماره 252
پاییز و زمستان 1404
دی 1404
صفحه 245-231

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 19 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری: 16 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش: 26 آذر 1404
  • تاریخ انتشار: 01 دی 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار