شهریار و بازپروری نشانِگان ایران یک خوانش نشانه‌شناختی فرهنگی

Document Type : Research article

Author

Professor, Department of Persian Language and Literature, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Khorasan Razavi, Iran.

Abstract

این مقاله با رویکرد نشانه‌شناسی فرهنگی، جایگاه دیوان شهریار را در نسبت با سپهر نشانه‌ای ایران می‌کاود. دیوان شهریار در شمار متنهای پرنشانۀ ایرانی است. تعامل او با سپهر نشانه‌ای ایران به دو شیوه است: الف) کاربست نشانه‌های کانونی و پیشینی که تثبیت شده و تشخص هویتی و فرهنگی دارند؛ ب) درآوردن نشانه‌های حاشیه‌ای یا ناشناخته به متن و کشاندن آنها به درون سپهر فرهنگی ایران. مقاله با توضیح چیستی نشانۀ ایران و سپهر نشانه‌ای، به تحلیل فرایند متنی‌کردن (فرهنگی کردن) نشانه‌ها در منظومۀ بلند «سهندیه» پرداخته و تراکم نشانه‌ای و رویکرد شهریار در متنی کردن نشانه‌های معاصرش را نشان می‌دهد؛ برای اثبات مدعای خود، به دیگر اشعار در دیوان شهریار نیز ارجاع می‌دهد. یافتۀ پژوهش آن است که شهریار با آنکه در امر متنی‌کردن نشانه‌های معاصر خود دست بالا را دارد اما به نگاهداشت نظم پایدار در سپهر نشانه‌ای ایران پایبند است؛ او نشانگان محلی و ملی را به هم پیوند زده و دیوانش را به فضایی برای همگرایی چندفرهنگی در یک تاریخ بلند و جغرافیای گسترده تبدیل کرده است.

Keywords

Main Subjects



Articles in Press, Accepted Manuscript
Available Online from 03 November 2026
  • Receive Date: 25 February 2026
  • Revise Date: 21 April 2026
  • Accept Date: 13 May 2026
  • Publish Date: 03 November 2026