دانشگاه تبریز زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز) 2251-7979 79 253 2026 06 22 Introduction and evaluation of new poems and composition styles of Vis and Ramin's Dah-Nāmah in Safīnah-yi Tabrīz معرفی و ارزیابی سروده ‎ها و نویسش ‎های تازۀ ده‎نامۀ ویس و رامین در سفینۀ تبریز 1 29 21299 10.22034/perlit.2025.69730.3874 FA منوچهر جوکار دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. سجاد دهقان دانشجوی دورۀ دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. مهراب مدرس خو دانشجوی دورۀ دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. Journal Article 2025 12 15 Only a few manuscripts of the classical Persian verse romance Vis and Ramin by Fakhr alDin Asʿad Gurgani, composed in the 5th century AH (11th century CE), are extant. The work has been printed five times, among which the critical and scholarly edition prepared by the Georgian researchers Todua and Gwakharia is the most significant. Their edition is based on eleven complete and fragmentary manuscripts, none of which date earlier than the 9th century AH. Therefore, discovering and examining any trace of Vis and Ramin predating this period is of considerable importance and can greatly contribute to the literary community’s understanding, introduction, and reevaluation of this ancient and valuable work. One source unavailable to previous editors is the Safīnah-yi Tabrīz manuscript (dated 723 AH), which contains 730 couplets from Vis and Ramin’s Dah-Nāmah, composed by Abu’lMajd Tabrizi. Considering the linguistic and historical significance of Vis and Ramin and its precedence over other extant manuscripts, the present study first introduces six newly identified poems in this romance, then reports 182 newly found couplets, and finally proposes revisions to ten couplets based on these new variant readings. The researchers hope that the findings of this study will contribute to a more refined and reliable text of Vis and Ramin. از منظومۀ عاشقانۀ کهن ویس و رامین اثر فخرالدین اسعد گرگانی متعلّق به سدۀ پنجم قمری دست‎نویس ‎های کمی موجود است. این اثر تاکنون پنج بار چاپ شده‌است که مهم‎ترین آن‎ها تصحیح علمی و انتقادی پژوهشگران گرجستانی تودوا و گواخارایا است. این تصحیح با یازده دست‎نویس کامل و گزیده صورت پذیرفته که تاریخ تحریر هیچ ‎یک از آن‎ها کمتر از سدۀ نهم قمری نیست، بنابراین یافتن و بررسی کردن هرگونه نشانه ‎ای از ویس و رامین متعلّق به پیش از این سده، بسیار مغتنم است و می ‎تواند به جامعۀ ادبی در شناسایی و ویرایش بهتر این اثر فاخر و پراهمیّت کهن، یاری‎رسان باشد. یکی از منابعی که تاکنون در تصحیح این اثر مورداستفادۀ مصححان نبوده، دست‎نویس سفینۀ تبریز (723ق) است. در این دست‎نویس 730 بیت از بخش دَه‎نامۀ ویس و رامین، به‎ کتابت ابوالمجد تبریزی آمده‌است. نگارندگان در جستار پیشِ رو، با پیش چشم داشتن اهمیت ویژۀ زبانی و تاریخیِ منظومۀ ویس و رامین و تقدّم دست‎نویس سفینۀ تبریز بر دیگر دست‎نویس‎ های موردبررسی مصححان این منظومه، بنا دارند در گام نخست به معرفی شش سرودۀ تازه در این منظومه بپردازند، سپس تمامی نویسش‎‎ های تازه از 182 بیت را گزارش کنند و پس از آن، ده بیت را براساس نویسش ‎های تازه، تصحیح نمایند. امید می‎ رود این کار در به دست دادنِ متنی منقّح از این منظومۀ کهن یاری رسانَد.

https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_21299_0a5bd18b29ba126ad6f513592ed8de7d.pdf

دانشگاه تبریز زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز) 2251-7979 79 253 2026 06 22 An Examination and Explanation of Two Difficult Verses from the Story of Zal and Rudabeh in Shahnameh بررسی و توضیح دو بیت دشوار از داستان زال و رودابه در شاهنامه 30 55 20884 10.22034/perlit.2025.69626.3868 FA سجاد آیدنلو استادِ گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. Journal Article 2025 10 11 In the story of Zal and Rudabeh, Ferdowsi used a vehicle for the “nose”of Rudabeh, which appeared in three editions of the Shahnameh: “Simin Qalam”, “Tigh-e Dožam” and “Tighe Deram”, which has sparked debate among scholars. This article shows, with evidence, that the record of “Tigh-e Dožam” meaning “sharp and cutting blade”, in several manuscripts, is the more difficult and original record, and Ferdowsi presented her simile in the form of metaphor of identification (personification) and considered the “blade” as a person who is angry. In another verse from the same story, “from that silver dome, stretched on the ground/ prostrate on the mud the ambush lasso”, which is again a description of Rudabeh and its reading and reporting have been the subject of debate and disagreement, “gonbade-e sim is a metaphor for “sorin”(buttocks), and “Kamand-e Kamin” is a metaphor for Gisuye Boland(long hair) and “گل” should also be read “gel” so that the order and semantic sequence of the verse is correct. Rudabeh has spread her long hair, which is like a lasso that ambushes men, from her buttocks towards the ground. فردوسی در داستان زال و رودابه، تصویری (مشبّهٌ‎ بهی) برای «بینیِ» رودابه به‌کار برده که در چاپ‎ های شاهنامه به سه صورتِ «سیمین قلم»، «تیغِ دژم» و «تیغِ درم» آمده و بحث ‎هایی در میانِ محقّقان برانگیخته‌است. در این مقاله با دلایل و قراینی نشان داده شده که ضبطِ «تیغِ دُژم» به معنای «تیغِ تیز و بُرنده» در چند نسخه، نگاشتۀ دشوارتر و اصلی است و فردوسی مشبّهٌ‎بهِ تشبیه خود را در قالبِ استعارۀ مکنیّه (تشخیص) آورده و «تیغ» را همچون انسانی انگاشته که «دژم: خشمگین» است. در بیتِ دیگری از همین داستان «از آن گنبدِ سیم، سر بر زمین/ فروهشته بر گِل کمندِ کمین» که باز توصیفِ رودابه است و خوانش و گزارشِ آن محلّ بحث و اختلافِ نظر بوده، «گنبدِ سیم» استعاره از «سُرین» و «کمندِ کمین» استعاره از «گیسوی بلند» است و «گل» را هم باید به کسره خواند تا نظم و توالیِ معناییِ بیت درست باشد: رودابه زلفِ بلند خود را که همچون کمندی است که بر مردان کمین می‎ گشاید، از سُرین خود به‌سوی خاکِ زمین آویخته و افشان کرده‌است.

https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_20884_1144f72b9cc9eeab4085394b210cd840.pdf

دانشگاه تبریز زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز) 2251-7979 79 253 2026 06 22 “dāstān rā” in Shahnameh and Its Synonyms in Persian Dari Texts «داستان را» در شاهنامه و مترادفات آن در متون فارسی دری 56 70 21242 10.22034/perlit.2025.67430.3796 FA محمدحسن جلالیان دانشیار گروه فرهنگ و زبانهای باستانی دانشگاه تبریز. تبریز. ایران 0000-0002-0992-7158 Journal Article 2025 10 09 Shahnameh contains unique words, expressions, and constructions that often resist straightforward interpretation. These linguistic complexities have frequently led scholars into realms of conjecture, imaginative reconstruction, and aesthetic interpretation—resulting in a spectrum of divergent and sometimes conflicting readings. One such enigmatic expression is dāstān rā, which has traditionally been interpreted to mean “for example,” “as a case in point,” or “figuratively.” However, a closer examination of this phrase within Shahnameh, alongside analogous expressions in other classical Persian texts—such as xod, hame, and fe-l-masal—suggests an alternative, previously overlooked meaning: that of hattâ “even.” In early Persian literature, the explicit use of hattā is rare; instead, these substitute expressions appear to have fulfilled its semantic function. This study presents textual evidence from Shahnameh and other Persian sources up to the 8th century AH, demonstrating that these terms and constructions, beyond their more familiar meanings, were also employed to convey the sense of “even.” Given that the conventional meanings of the term dāstān and the established syntactic roles of the postposition rā in Persian—along with their historical development—fail to account for the intended sense of dāstān rā in the Shahnameh, a fundamental question remains unanswered: does dāstān rā, when used in the sense of “even,” represent a deliberate neologism coined by Ferdowsi, or is it the product of a broader, naturally occurring semantic shift that had already taken shape by his time? شاهنامه حاوی کلمات، تعابیر و ساخت های تکآمدی است که دریافت و تحلیل آن‌ها عموماً آسان نیست و پژوهشگران را به‌سوی حدس و گمان، و گاه تخیّل و ذوق ورزی، و نتیجتاً خوانش های متفاوت و ضدّ و نقیض سوق داده‌است. یکی از این تک آمدها در شاهنامه، عبارت «داستان را» است که تاکنون همگان معنای «مثلاً، برای نمونه، از سر کنایه» از آن برداشت کرده اند. شواهد موجود از این ساخت در شاهنامه، در کنار تعبیرات و ساختارهای دیگر در این اثر و سایر متون فارسی، همچون «خود»، «همه» و «فی المثل» حاکی از معنایی متفاوت هستند که تاکنون هیچ یک از فرهنگ ها بدان عنایتی نداشته اند. این معنا «حتّی» است که در متون متقدّم زبان فارسی، لفظ آن بسیار نادر و شاذّ کاربرد داشته و به‌جای آن از همین کلمات و تعبیراتی که در بالا آمدند، استفاده شده‌است. در این نوشتار، با ارائۀ نمونه هایی از شاهنامه و متون فارسی تا قرن هشتم هجری قمری نشان داده خواهد شد که این کلمات و ساختارها در کنار معانی اصلی و پرکاربردتر خود، در بیان معنای «حتّی» نیز به کار رفته اند. ازآنجاکه معانی شناخته شدۀ واژۀ «داستان» و کاربردهای حرف اضافۀ «را» در زبان فارسی و پیشینۀ آن، تأثیری در دریافت صحیح «داستان را» در شاهنامه ندارد، همچنان این پرسش بی پاسخ می ماند که آیا «داستان را» در معنای «حتّی» برساختۀ فردوسی است یا حاصل تحوّل طبیعی معنایی این ساختار است که به فردوسی رسیده‌است؟

https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_21242_7b6883fb9384a1da4573b8801d1f1f99.pdf

دانشگاه تبریز زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز) 2251-7979 79 253 2026 06 22 Poetry Anthology No. 587 of Istanbul University (A Transcription of the Persian Poems of Rouzat al-Nāẓir wa Nuzhat al-Khāṭir During the Author's Lifetime) مجموعه اشعار شماره 587 دانشگاه استانبول (استنساخی از اشعار فارسی روضة‌الناظر و نزهة‌الخاطر در زمان حیات مؤلف) 71 87 21306 10.22034/perlit.2025.69040.3850 FA مهدی دهقان کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. امین یعقوبی (ماریف) دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران. Journal Article 2025 10 08 The poetic anthology numbered FY587, held in the Istanbul University Library, has been identified as a selection of Persian poems from the work of Abdolaziz Kashi, titled Rouzat al-Nāẓir wa Nuzhat al-Khāṭir. A detailed examination of the content of this anthology confirms the accuracy of this attribution. Although this manuscript differs from the original Rouzat al-Nāẓir in aspects such as the number of verses and the attribution of some poems, its foundation and structure are entirely based on that book; to the extent that its chapter and section divisions correspond exactly with the aforementioned work. No specific transcription date is recorded for this anthology; however, since it was copied during the author's lifetime, its approximate date can be attributed to the first half of the 8th century AH (14th century CE). The orthographic features of the manuscript also confirm this dating. This anthology contains poems by 104 poets, with the highest number of verses belonging to Sa'di, Kamal al-Din Esmail, Sanai Ghaznawi, and Abdolaziz Kashi (the author). The present research, using a descriptive-analytical method, comprehensively examines this anthology and its correspondence with Rouzat al-Nāẓir wa Nuzhat al-Khāṭir. نگ شعری شمارۀ FY587، محفوظ در کتابخانۀ دانشگاه استانبول، گزیده‌ای از اشعار فارسیِ اثر عبدالعزیز کاشی، با عنوان روضة‌الناظر و نزهة‌الخاطر تشخیص داده شد. بررسی دقیق محتوای این جنگ، صحت این انتساب را تأیید می‌کند. اگرچه این نسخه در مواردی همچون تعداد ابیات و انتساب برخی اشعار، با نسخۀ اصلی روضة‌الناظر اختلاف دارد، اما اساس و ساختار آن کاملاً بر این کتاب استوار است، تا آنجا که فصل‌بندی و باب‌بندی‌های آن عیناً با اثر مذکور مطابقت دارد. برای این جُنگ، تاریخ کتابت مشخصی (ترقیمه) ثبت نشده، اما ازآنجاکه در دوران حیات مؤلف استنساخ شده، می‌توان تاریخ تقریبی آن را به نیمۀ نخست سدۀ هشتم هجری نسبت داد. ویژگی‌های رسم‌الخط نسخه نیز این تاریخ‌گذاری را تأیید می‌کند. در این جُنگ، اشعار ۱۰۴ شاعر گردآوری شده که بیشترین تعداد ابیات به سعدی، کمال‌الدین اسماعیل، سنایی غزنوی و عبدالعزیز کاشی (مؤلف) اختصاص یافته‌است. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی کامل این جنگ و مطابقت آن با «روضة‌الناظر و نزهة‌الخاطر» می‌پردازد.

https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_21306_49d0a02b00f134315b3efb927c454983.pdf

دانشگاه تبریز زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز) 2251-7979 79 253 2026 06 22 A study of the Cognitive Narrative of time in Sohrvardi's Red Wisdom with an Emphasis on Gerard Genette's opinion مطالعۀ روایت شناختی زمان در عقل سرخ براساس آرای ژرار ژنت 88 112 21237 10.22034/perlit.2025.68608.3843 FA مهدی محمدزاده استاد دانشکده هنرهای صناعی، دانشگاه هنراسلامی تبریز، تبریز. ایران. محمد حسین ناصر بخت دانشیار دانشگاه هنر تهران، تهران. ایران. فرزاد تقی لر دانشجوی دکترای هنرهای اسلامی دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز. ایران. Journal Article 2025 08 23 Sohrvardi's Red Wisdom contains dramatic elements both in the form and structure of the narrative from the Aristotelian perspective. The value of the concepts, content, and meaning of this work can become a guide for performers and writers in the field of drama and theater through the wisdom included in it by Sohrvardi. This treatise, with its dramatic capacities, draws a journey that guides a person in search of his individuality and in the direction of knowing the existence, towards a truth that was once covered by darkness and hidden from His eyes were far away. Elements such as plot ,conflict, character, dialogue, dramatic time and etc. , which include the dramatic textual basis, can be evaluated in this work with the knowledge of its eastern worldview. Time in narration from Gennett's point of view is considered one of the main components that can be analyzed to determine how an author narrates and advances his plot. The modern aspects of Red Wisdom have had a profound impact on its writing style. Retrospective and forward-looking narrative techniques play an essential role to creating suspense and progression of the story and conveying the author's message. The frequency of Singular and repeated narrative on one hand, and the presence of negative acceleration in the effect and order continuity besides all the components of Genet's theory, including centralization, on the other hand can also be investigated in the Red Wisdom. عقل سرخ سهروردی از نظر قالب و ساختار روایی و منظر ارسطویی حاوی عناصری دراماتیک است. ارزش مفهومی و معنایی و حکمت نهفته در اثر، ارزش اجرای نمایشی آن را دوچندان می‏ کند. این رساله سیر و سلوکی را ترسیم می‎ کند که فرد را برای کشفِ فردیت خویش و شناخت هستی، به‎ سوی حقیقتی رهنمون می‏ کند که روزگاری ظلمت بر آن پرده افکنده بوده ‎است. عناصری چون طرح و ستیز، شخصیت (Character)، گفتگو (Dialogue) و زمان نمایشی در این اثر، با علم به جهان ‏بینی شرقی آن، قابل ‎طرح و ارزیابی است. زمان در روایت از منظر ژنت از مؤلفه‎ هایی است که از طریق به‎ کارگیری تحلیلی آن می‎ توان چگونگی روایت یک نویسنده و پیشبرد طرح داستانی‎ اش را بررسی کرد. زمانمند بودن عقل سرخ به شکلی چشمگیر تأثیر عمیقی در نوع نگارش آن داشته‎ است. تکنیک‎ های روایت گذشته ‎نگر و آینده‎ نگر در ایجاد تعلیق و پیشبرد داستان و برای انتقال پیام نویسنده نقشی اساسی ایفا می‎ کنند. بسامد مفرد و مکرر و از سوی دیگر وجود شتاب منفی در اثر و نظم حاکم بر آن و تمام مؤلفه‎ های نظریۀ ژنت از جمله کانونی‎ سازی نیز در عقل سرخ قابل ‎بررسی‎ است. روش تحقیق کیفی پیش رو از نوع توصیفی‎ تحلیلی است و شیوۀ تجزیه‎ وتحلیل داده‎ ها در چارچوب مطالعات کتابخانه‎ ای، از نوع استنتاجی و تحلیل محتوا در بستر رویکرد نظری است.

https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_21237_6a65d18a2626be1a6810fa105f19da8c.pdf

دانشگاه تبریز زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز) 2251-7979 79 253 2026 06 22 Khosrow and Shirin: A Narrative Based on the Archetypal Motif of the Peri's Marriage with Heroes خسرو و شیرین؛ روایتی داستانی براساس بُن‌مایۀ اسطوره‌ای همسریِ پریان با یلان 113 134 21335 10.22034/perlit.2026.69767.3875 FA سعید کریمی قره بابا دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. Journal Article 2025 12 18 Nezami Ganjavi's epic Khosrow and Shirin, despite its historical and lyrical structure, contains hidden layers of mythological elements. This article employs a descriptive-analytical method to examine the mythological substructure of the story of Khosrow and Shirin, proposing a hypothesis that this narrative derives from the ancient archetype of the marriage between the peri (fairy) and the hero. In this framework, Shirin is analyzed as a manifestation of the peri in mythology, with attributes such as supernatural beauty, enchantment, connection with water, shape-shifting, a desire for fertility through heroes, and possession of treasure and many servants being attributed to her. Similarly, symbols like Shirin’s connection with lions, horses, and remote palaces further emphasize her peri-like qualities. This mythological interpretation adds internal coherence to the elements of the story and offers a deeper understanding of the text. The present paper argues that the enduring appeal of the Khosrow and Shirin narrative lies not only in Nezami’s storytelling prowess but also in its unconscious connection to mythological structures embedded in Iranian culture. This research also addresses questions about how archetypal motifs continue to persist in classical Persian literature. منظومه خسرو و شیرین نظامی گنجوی با وجود ساختار تاریخی و تغزلی‌اش لایه‌های پنهان اسطوره‌ای را نیز در خود نهفته دارد. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی ژرف‌ساخت اسطوره‌ای داستان خسرو و شیرین می‌پردازد و با استناد به هجده قرینه درون‌متنی فرضیه‌ای را مبنی بر برگرفته شدن این روایت از بُن‌مایه کهن همسریِ پری با یلان مطرح می‌سازد. در این چارچوب، شیرین به عنوان نمودی از پری در اسطوره‌ها تحلیل می‌شود و ویژگی‌هایی چون زیبایی فراطبیعی، افسون‌گری، پیوند با آب، پیکرگردانی، میل به باروری از پهلوانان و در اختیار داشتن گنجینه و خدمت‌کاران فراوان به او نسبت داده می‌شود. به همین نحو نشانه‎ هایی چون پیوند شیرین با شیر، اسب و قصرهای دورافتاده مؤید وجوه پری‌وار اوست. این تفسیرِ اسطوره‌ای، انسجامی درونی به عناصر داستان بخشیده و فهم عمیق‌تری از متن ارائه می‌دهد. مقاله پیشِ‌روی می‌کوشد تا این انگاره را مطرح کند که راز ماندگاری داستان خسرو و شیرین نه فقط در قدرت روایت نظامی بلکه در ارتباط ناخودآگاهِ آن با ساختارهای اسطوره‌ای نهفته در فرهنگ ایرانی است. این پژوهش همچنین به پرسش‌هایی درباره چگونگی تداوم بن‌مایه‌های اسطوره‌ای در ادبیاتِ قدیمِ فارسی پاسخ می‌دهد.

https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_21335_5cf8443b34c13623b4ee484e282d2876.pdf

دانشگاه تبریز زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز) 2251-7979 79 253 2026 06 22 Contemplation on Verses from Attar's Manteq al Tayr تأملی بر بیت‌هایی از منطق‌الطیر عطار 135 155 21302 10.22034/perlit.2025.69045.3851 FA جمیله اخیانی دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی دانشگاه زنجان، زنجان، ایران امیر مومنی هزاوه دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی دانشگاه زنجان، زنجان، ایران Journal Article 2025 09 07 Attar's Manteq al Tayr is one of the most important mystical works of Persian literature; the existence of numerous manuscripts, the multiple revisions of this book, and its translation into different languages all indicate its special importance. The two Corrections of Manteq al Tayr, one by the capable hand of Professor Shafi'i Kadkani, which is accompanied by detailed annotations, and the other by Professors Abedi and Purnamdarian, and their explanations of the verses, have resolved many of the book's ambiguities and difficulties. Despite the valuable commentaries in these two books, as well as some other studies that have addressed the difficulties of the verses of Manteq al Tayr, the meaning presented for some verses is not very convincing, and it seems that there is still room for discussion about them. In the following article, a number of these verses, which the authors believe require further scrutiny, have been reviewed and criticized. Accordingly, an attempt has been made to first explain the inaccuracy or inadequacy of the explanations of these verses and then to present a more precise meaning for them with the help of evidence from Attar himself and other Persian literary texts. منطق الطیر عطار یکی از مهم‌ترین آثار عرفانی ادب فارسی است. وجود نسخه ‎های خطی متعدد، تصحیح چندبارۀ‎ این کتاب و ترجمۀ‎ آن به زبان‎ های مختلف، نشان از همین اهمیت ویژه دارد. دو تصحیح اخیر منطق ‎الطیر یکی به دست توانای استاد شفیعی کدکنی که با تعلیقات مفصل همراه است و دیگر تصحیح استادان عابدی و پورنامداریان و توضیحات آن‌ها بر ابیات، بسیاری از ابهام‎ها و دشواری‎های کتاب را برطرف کرده‌است. با وجود تعلیقات ارزشمند این دو کتاب و نیز برخی پژوهش‎ های دیگری که به رفع دشواری ‎های بیت‎های منطق ‎الطیر پرداخته ‎اند، معنای ارائه ‎شده برای برخی بیت‎ ها چندان قانع‎ کننده نیست و به نظر می‎رسد هنوز جای بحث در بارۀ‎ آن‌ها باقی است. در مقالۀ‎ پیش رو، تعدادی از این بیت‎ ها که به گمان نویسندگان نیازمند تدقیق بیشتر است، بازنگری و مورد نقد و بررسی قرار گرفته‌است. بر این اساس کوشش شده‌است ابتدا نادرستی یا نارسایی توضیحات این بیت‎ها تبیین شود و سپس به کمک شواهدی از خود عطار و نیز دیگر متون ادب فارسی، معنای دقیق‎تری برای آن‌ها ارائه شود.

https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_21302_db59d2c9451a27de9c1ab05b2adfe1b6.pdf

دانشگاه تبریز زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز) 2251-7979 79 253 2026 06 22 Metrical Patterns in Shahriar’s Divan اوزان شعری در دیوان شهریار 156 179 21542 10.22034/perlit.2026.70791.3907 FA سیدمهدی زرقانی استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، خراسان رضوی، ایران. Journal Article 2026 01 17 In the view of classical literary scholars, meter has traditionally been regarded as the distinctive feature that separates poetry from prose. In his interviews, Shahriar explicitly affirmed this perspective, maintaining that a text devoid of meter cannot be considered true poetry. This study seeks to address three essential questions concerning the prosodic characteristics of Shahriar’s verse. The first question concerns the overall frequency and distribution of metrical patterns both across his entire Diwan and within individual poetic genres. The findings reveal a considerable diversity of metrical forms in his works. Excluding Shahriar’s free verse poetry—which lies beyond the scope of this study—he employs thirty‑eight distinct classical meters. The highest number of these meters appears in his ghazals, whereas the lowest occurs in his masnavis. The second question investigates the extent of metrical variation within each genre. Shahriar’s choice of meter in each genre reflects genre-specific considerations: certain meters are more frequently used due to thematic and structural appropriateness, while others appear less often. Each genre is examined individually to reveal its metrical tendencies. The third question explores whether there is an intrinsic relationship between meter, theme, and genre—specifically, whether particular meters or genres are inherently suited to express certain themes. Our analysis demonstrates that such intrinsic correlation does not exist; rather, it is poets themselves who, through creative exploration and discovery, actualize the latent emotional and semantic potentialities of various meters. The art of poetry thus lies in revealing and realizing these capacities. Based on his diverse poetic experience, Shahriar proves to be a remarkable discoverer of such metrical possibilities. This article aims to highlight and substantiate Shahriar’s distinctive ability in this regard. در نظر ادیبان کلاسیک، وزن وجه ممیزۀ شعر از نثر بود. شهریار در مصاحبه‌های خویش نشان داده که چنین نظرگاهی دربارۀ شعر را پذیرفته و کلام بدون وزن را شعر به شمار نمی‌آورد. ما در این مقاله برآنیم تا به سه پرسش اصلی دربارۀ وزن شعر شهریار پاسخ دهیم. نخست اینکه بسامد استفاده از اوزان در کلیت دیوان و سپس در تک‌تک ژانرها چگونه است؟ پاسخ به این پرسش گستردگی دایرۀ اوزان را در دیوان او نشان می‌دهد. سوای شعرهای آزاد شهریار، که از دایرۀ بررسی ما بیرون است، او از سی و هشت وزن عروضی استفاده کرده است. بیشترین این اوزان در غزلیات و کمترین آن‌ها در مثنوی‌هاست. پرسش دوم این است که تنوع اوزان در هرکدام از ژانرها چگونه است؟ شهریار در هرکدام از ژانرها بنا بر اقتضائات ژانریک، از برخی اوزان بیشتر و از برخی دیگر کمتر استفاده کرده‌است. ما وضعیت کاربست اوزان را در هر ژانر جداگانه بررسی می‌کنیم. پرسش سوم اینکه آیا ارتباطی ذاتی میان وزن با مضمون و ژانر وجود دارد؟ یعنی آیا می‌توان گفت هر ژانری و هر وزنی برای بیان مضمون خاص و معینی مناسب است؟ بررسی ما نشان می‌دهد که چنین ارتباطی وجود ندارد و این شاعران هستند که با انکشاف و اکتشاف قابلیت‌های بالقوۀ اوزان، آن‌ها را در زمینه‌های معنایی–عاطفی متعدد و متنوع به کار می‌برند. کار شاعران کشف همین قابلیت‌های اوزان و بالفعل کردن آن‌هاست. شهریار با عنایت به تجارب متعدد و متنوع شعری نشان داده که کاشف این قابلیت‌هاست. مقاله سعی می‌کند این توانایی شهریار را نشان دهد.

https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_21542_76faa6b943c7fd597e696e1516206fae.pdf

دانشگاه تبریز زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز) 2251-7979 79 253 2026 06 22 Changal: A Ritual Sweet in the Observances of the Ninth of Rabiʿ al-Awwal چنگال؛ یک شیرینی آیینی در مناسک نهم ربیع 180 194 21770 10.22034/perlit.2026.70838.3910 FA حمیدرضا عظیمی استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران. تهران، ایران. Journal Article 2026 02 19 The earliest known reflection of the rituals associated with the ninth of Rabiʿ al-Awwal in Persian poetry appears in verses from a qaṣīda composed by Naṣrat b. Muḥammad ʿAlavī Rāzī, a Twelver Shiʿi poet of the eighth century AH. In addition to referring to Shiʿi hadith and narrative traditions concerning this occasion, these verses also reflect certain popular beliefs and customs associated with the day. Among the notable elements mentioned in the poem are the use of masks as an indication of ritual performances and Changāl, a ritual confection associated with the observance of the ninth of Rabiʿ al-Awwal. Employing a descriptive-analytical approach and drawing upon lexical evidence, literary sources, and folklore reports, this study examines the nature and ritual function of Changāl and seeks to reconstruct its ingredients, method of preparation, and place within the rituals of the occasion. The findings indicate that Changāl had been recognized as a ritual food associated with these observances since at least the early eighth century AH and that this tradition continued until the late Safavid period. These findings shed further light on the cultural and ritual history of the ninth of Rabiʿ al-Awwal and contribute to a better understanding of the role of Changāl within its observances. In this respect, Naṣrat ʿAlavī Rāzī’s qaṣīda constitutes one of the few extant sources for the study of the rituals of the ninth of Rabiʿ al-Awwal and for reconstructing certain cultural aspects of this occasion during the pre-Safavid and Safavid periods. ‌ کهن‌ترین بازتاب شناخته‌شده از مناسک نهم ربیع‌الاول در شعر فارسی ابیاتی از قصیده‌ای سرودهٔ نصرت بن محمد علوی رازی، شاعر شیعه دوازده‌امامی سده هشتم هجری است. این ابیات افزون بر ارجاع به سنت‌های حدیثی و روایی شیعه دربارهٔ نهم ربیع، برخی باورها و رسوم مردمی مرتبط با این روز را نیز بازتاب می‌دهد. از جمله عناصر قابل توجه در این قصیده، اشاره به «صورتک» به‌عنوان نشانه‌ای از آیین‌های نمایشی و «چنگال» به‌عنوان خوراکی آیینی نهم ربیع است. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه شواهد لغوی، ادبی و گزارش‌های فرهنگ عامه به بررسی ماهیت و کارکرد آیینی چنگال می‌پردازد و می‌کوشد ترکیب، شیوه تهیه و جایگاه آن را در مناسک نهم ربیع بازسازی کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که چنگال دست‌کم از اوایل قرن هشتم هجری به‌عنوان خوراکی آیینی مرتبط با این مناسک شناخته می‌شده و این سنت تا اواخر دوره صفوی استمرار داشته است. این یافته‌ها بخشی از پیشینه فرهنگی و آیینی نهم ربیع‌الاول را روشن‌تر می‌سازد و به شناخت جایگاه چنگال در این مناسک کمک می‌کند. از این منظر، قصیده نصرت علوی رازی از معدود شواهد موجود برای مطالعه مناسک نهم ربیع و بازسازی برخی جنبه‌های فرهنگی آن در دوره پیشاصفوی و صفوی به شمار می‌آید.

https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_21770_7e063dcdcd66c3fd3352cb4b8896233c.pdf

دانشگاه تبریز زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز) 2251-7979 79 253 2026 06 22 The Impact of Socio-Political Events (1960s–1990s) on Contemporary Dari Poetry in Afghanistan رویدادهای تأثیرگذار سیاسی- اجتماعی دهه‌های (1340 تا 1370خورشیدی) بر شعر معاصر دری افغانستان 195 220 21658 10.22034/perlit.2026.69586.3873 FA شمس الضحی صادقی دانشجوی دکتری گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، خراسان رضوی، ایران. زهرا اختیاری استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، خراسان رضوی، ایران. محمدجعفر یاحقی استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، خراسان رضوی، ایران. Journal Article 2025 10 16 This study examines how contemporary Persian-Dari poetry reflects political, social, and cultural developments in Afghanistan between the 1960s and the 1990s. It argues that poets responded divergently to these transformations according to their ideological positions: while some aligned with state-sponsored discourse and contributed to the reproduction of official ideology, others articulated resistance through symbolic and multi-layered poetic language. Beyond its aesthetic function, poetry in this period emerged as a significant medium of socio-political engagement and a repository of collective memory. It was also instrumentalized for political propaganda through the translation of Russian literary works and the institutional activities of the Writers’ Union of the People's Democratic Party, whereas independent and dissident poets voiced protest and resistance against dominant power structures. Adopting a historical-analytical approach and drawing on a systematic study of poetic texts alongside relevant historical sources, this study offers a comprehensive and comparatively novel analysis of the representation of political and social events in contemporary Afghan poetry. It advances the field by integrating discursive, linguistic, and socio-historical perspectives within a unified analytical framework, thereby providing a nuanced understanding of the dynamic interplay between poetry, ideology, and historical experience across multiple poetic currents. این پژوهش بررسی می‌کند که چگونه شعر معاصر فارسی‌دری افغانستان در فاصلۀ دهه‌های 1340 تا 1370 خورشیدی، بازتاب‌دهندۀ تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که شاعران بر اساس مواضع سیاسی و ایدئولوژیک خود واکنش‌های متفاوتی به این دگرگونی‌ها نشان داده‌اند. برخی با گفتمان رسمی مورد حمایت دولت هم‌راستا شده و در بازتولید ایدئولوژی حاکم مشارکت داشته‌اند. در حالی‌ که گروه دیگر از طریق زبان نمادین و چندلایۀ شاعرانه، به بیان مقاومت پرداخته‌اند. شاعران منتقد، به بازتاب و بیان اعتراض و مقاومت در برابر ساختارهای قدرت مسلط پرداخته‌اند. در این دوره، شعر فراتر از کارکرد زیبایی‌شناختی خود، به رسانه‌ای مؤثر برای کنش اجتماعی- سیاسی و بخشی از حافظۀ جمعی بدل شده است. همچنین، از رهگذر ترجمۀ آثار ادبی روسی و فعالیت‌های نهادی اتحادیۀ نویسندگان حزب دموکراتیک خلق، شعر در خدمت تبلیغات سیاسی قرار گرفت؛ در حالی که شاعران منتقد، به بازتاب و بیان اعتراض و مقاومت در برابر ساختار قدرت مسلط پرداختند. پژوهش حاضر با رویکرد تاریخی- تحلیلی و بر پایۀ مطالعه‌ای نظام‌مند از طریق متون شعری در کنار منابع تاریخی، تحلیل جامع و نسبتاً نوآورانه از بازتاب رویدادهای سیاسی و اجتماعی در شعر معاصر افغانستان ارائه می‌دهد. این پژوهش با تلفیق دیدگاه‌های گفتمانی، زیبایی‌شناختی و اجتماعی- تاریخی در چارچوب تحلیل یک‌پارچه، به غنای مطالعات این حوزه می‌افزاید و درک عمیق از تعامل پویا میان شعر، ایدئولوژی و تجربۀ تاریخی در جریان‌های مختلف شعری فراهم آروده است.

https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_21658_8993d388f9e2ffdd5555664445623140.pdf

دانشگاه تبریز زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز) 2251-7979 79 253 2026 06 22 A Semiotic Study of the Cow in Three Domains:Mythological, Cultural, and Social- in three classic and Contemporary Works of Fiction (Kalila and Demna, Asrar-e Ganj Darreh Genie [The Secrets of the Treasure of the Valley of the Genie], and Azadaran-e Bayal [The Mourners of Bayal]) بررسی نشانه- معناشناختی گاو در سه ساحت اسطوره‌ای، فرهنگی و اجتماعی در سه اثر داستانی کلاسیک و معاصر (کلیله و دمنه، اسرار گنج درّۀ جنی و عزاداران بیل) 221 244 20889 10.22034/perlit.2025.67679.3806 FA آرزو سلیمانی کل تپه دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران. امیر عباس عزیزی‌فر دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران. Journal Article 2025 07 04 Language is not a one-sided raw material; rather, it is understood in a dialogical and social sense. Even when a person has internal monologues with himself, the characteristic of dialogue and two-way relationship is still evident. Since language is not based on essence, it acquires a completely social aspect and is placed in the cycle of repetition of previous and subsequent statements. This is why literature, as the most sublime artistic aspect of language, takes on such a path.Literary works also have a conversational aspect and an intertextual nature with the works before and after them. There is no literary work that is simply written by an original mind; rather, every literary work, in the process of being written, has consciously or unconsciously drunk from the water of previous literary writings and texts and then turned to manifestation and emergence. This article deals with a descriptive-analytical study of the conversational logic and intertextual nature of two contemporary works, Azadaran- e Bayal (The Story of the Cow) and Asrar-e Ganj Darreh Genei (The Secrets of the Treasure of the Valley of the Genie) with the classic literary text Kalila and Demna. The present study seeks to understand how two contemporary modern works, with different perspectives, are placed in the same context as a classic literary work. It is worth noting that the key intertextual term in this study is "cow" and the concept of its killing. After examining, we found that, based on the interactions that past texts have in future texts, the myth of the cow and its sacrifice has been used both in the classic text Kalila and Demna and in the two contemporary works "The Mourners of the Bayal" andThe Secrets of the treasure of the Valley of the Genie to express social, cultural concepts and power relations and various social bases. The common meaning in all three works is the death of the cow, the loss of something valuable, equivalent to identity and social base. The interpretability of the three works and the socio-political orientation are other common features of all three works. زبان مادۀ خام یک‌طرفه‎ نیست، بلکه در مفهومی دیالوگی و اجتماعی معنا می‎ شود. حتی زمانی که فرد تک‎ گویی ‎های درونی با خود دارد، باز هم مشخصۀ گفت‎ و‎گو و رابطۀ دوطرفه آشکار است. زبان از آن‎ روی که قائم‌به‌ذات نیست، سویه‎ای کاملاً اجتماعی پیدا می‎ کند و در چرخۀ تکرار گفته‎ های پیشین و پسین قرار می‎گیرد. هم از این‎ روست که ادبیات در جایگاه متعالی ‎ترین وجه هنری زبان، در چنین مسیری گام برمی‎دارد. آثار ادبی نیز وجه مکالمه ‎ای و سرشتی بینامتنی با آثار پیش و پس از خود دارند. هیچ اثر ادبی‎ای نیست که صرفاً نوشتۀ یک ذهن اصیل باشد، بلکه هر اثر ادبی در فرایند نوشته شدن، خودآگاه یا ناخودآگاه از آبشخور نوشته‎ ها و متون ادبی پیشین، نوشیده و آنگاه روی به تجلی و ظهور نهاده‌است. این جستار به بررسی توصیفی–تحلیلی منطق مکالمه و سرشت بینامتنی دو اثر معاصر، عزاداران بیل (داستان گاو)، و اسرار گنج درّۀ جنی، با متن ادبی کلاسیک کلیله و دمنه می ‎پردازد. پژوهش حاضر درپی آن است تا دریابد چگونه دو اثر هم‎عصر مدرن، با زاویه دید‎های متفاوت، در بستر همان متنی قرار می‎ گیرند که یک اثر ادبی کلاسیک قرار گرفته‌است. گفتنی است کلیدواژۀ مهم بینامتنی در این بررسی، «گاو» و مفهوم کشته شدن اوست. پس از بررسی دریافتیم که بنا به هم‎کُنشی‎ هایی که متون گذشته در متون آینده دارند، اسطورۀ گاو و قربانی شدن آن، چه در متن کلاسیکِ کلیله و دمنه و چه در دو اثر معاصر عزاداران بیل و اسرار گنج درّۀ جنی، برای بیان مفاهیم اجتماعی، فرهنگی و مناسبات قدرت و پایگاه‎ های مختلف اجتماعی به‌کار رفته‌است. معنی مشترک در هر سه اثر، مرگ گاو، از دست رفتن چیزی با ارزش، هم‎ارز هویّت و پایگاه اجتماعی است.

https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_20889_87b7cba9eea5ead19f065f9dd90c95f2.pdf

دانشگاه تبریز زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز) 2251-7979 79 253 2026 06 22 Identity Crisis in Fataneh Haj Seyed Javadi’s Drunkard Morning and Annie Ernaux’s The Frozen Woman from Erikson’s Perspective بحران هویت و کلیشه ‎های جنسیتی در دو رمان بامداد خمار و زنِ سرد بر پایۀ نظریۀ اریک اریکسون 245 270 21541 10.22034/perlit.2025.69172.3855 FA وحید نژادمحمد دانشیار گروه آموزشی زبان و ادبیات فرانسه، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. محمد محمدی آغداش دانشیار گروه آموزشی زبان و ادبیات فرانسه، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. یلدا علی محمدی دانشجوی دکتری گروه آموزشی زبان و ادبیات فرانسه، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Journal Article 2025 09 16 Identity crisis is a fundamental and complex psychological issue that holds particular significance during psychosocial development, especially in adolescence. Erik H. Erikson’s eight-stage theory, emphasizing the interaction between biological and social factors, provides a theoretical framework for understanding this crisis. This study analyzes the identity crisis in two prominent novels: Drunkard Morning by Fataneh Haj Seyed Javadi and The Frozen Woman by Annie Ernaux. Although these works are set in two distinct cultural-historical contexts, both depict the identity challenges faced by women confronting social structures. The findings reveal that the main characters in both novels are situated in the fifth stage of Erikson’s theory, “Identity vs. Role Confusion,” and encounter multiple internal and external conflicts on their path toward forming their identity. This study highlights the crucial role of family, society, and culture in the identity formation process and demonstrates how literature can reflect individual and social psychological crises. The results contribute to a better understanding of the dynamics of individual and social identity across diverse cultural contexts and provide a foundation for future interdisciplinary research. بحران هویت یکی از مسائل اساسی و پیچیدۀ روان‎شناختی است که در فرایند رشد روانی-اجتماعی به‌ویژه در دورۀ نوجوانی اهمیت به ‎خصوصی دارد. نظریۀ هشت ‎مرحله ‎ای اریک اچ اریکسون، با تکیه بر تعامل ابعاد زیست‎ شناختی و اجتماعی، زمینه‎ ای نظری برای درک این بحران فراهم می‎کند. این پژوهش به تحلیل بحران هویت در دو رمان برجستۀ بامداد خمار، نوشتۀ فتانه حاج‎ سیدجوادی و زنِ سرد از آنی اِرنو می‎پردازد. آثاری که در دو بستر فرهنگی-تاریخی متفاوت روایت می‎ شوند و هر دو به بازنمایی چالش ‎های هویتی زنان در مواجهه با ساختارهای اجتماعی می ‎پردازند. یافته‎ها نشان می‎ دهد شخصیت‎ های هر دو رمان مزبور در مرحلۀ پنجم نظریۀ اریکسون، «هویت در برابر سردرگمی نقش» قرار دارند و در مسیر شکل ‎گیری هویت خود با تعارض‎ های درونی و بیرونی متعددی روبه‎ رو هستند. این مطالعه بر اهمیت نقش خانواده، جامعه و فرهنگ در فرایند هویت ‎یابی تأکید کرده و نشان می‎ دهد چگونه ادبیات می ‎تواند آینه‎ ای از بحران‎ های روانی و اجتماعی فرد و جامعه باشد. نتایج این پژوهش می‎ تواند به درک بهتر پویایی هویت فردی و اجتماعی در زیست ‎بوم‎ های متفاوت فرهنگی کمک کند و بستر مناسبی برای مطالعات بین‎ رشته ‎ای آینده فراهم آورد.

https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_21541_7d7a6cb965e2e99e4d0d41e239915456.pdf