دانشگاه تبریززبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز)2251-79797725020250211"Light" and "nafs" in the ancient thought and Sufism of Siyar Bastam«نور» و «نفس» در تفکّر باستان و تصوّف سیار بسطام1181938310.22034/perlit.2024.60050.3620FAافشارعزیزی دولت آبادیدانشجوی دکترای گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد دورود، دانشگاه آزاد اسلامی، دورود، ایران.فهیمهاسدیاستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد دورود، دانشگاه آزاد اسلامی، دورود، ایران.علیرضافاطمیدانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد دورود، دانشگاه آزاد اسلامی، دورود، ایران.Journal Article20240113Bayezid a paradoxical Sufi, with a new mystical experience, a mysterious language, a different moment and spiritual ascension. In his sayings, he has expressed elements such as light and soul to introduce the affairs of Latifah, to discover the secret of the sea of human existence, the happiness of the soul, and to solve his existential riddles. The hypothesis of the research is that the content of some elements of the sages of ancient Iran and the mysticism of Bayezid are related. The author has tried to explain and detail the related topics by benefiting from philosophical and theological approaches. The research questions are: What are the uses of light and soul in Iranian wisdom and Sufism of Bayezid? And what aspect of light and breath is connected with his mysticism? The result of the research shows that the existential value of light in Bayezid's view has an ancient root and there is a common cosmology in the contrast between the worlds of kingdom and kingdom, light and soul, creation and matter, unseen and martyrdom, between these two ways of thinking, which aims It is the excessive human effort to reach true happiness. The nafs is the central element of Bayezid's thinking, which can finally join the light, but also the way of truth. These elements, with a single ontology, mystical metamorphosis and Iranian content, in the tension of opposing forces and the superiority of Ahurai forces, have also been manifested in Bayezid's sayings.بایزید بسطامی(161-234)، صوفی ای متناقض نما، با تجربۀ عرفانی جدید، زبانی رمزآلود، آنی متفاوت و معراج روحانی، گنجینه ای از عرفان ایرانی و یکی از احیاگران این حکمت است. او در اقوال خود عناصری چون نور و نفس را، برای معرفی امور لطیفه، کشف راز و رمز دریای وجودی انسان، سعادت نفس و حلّ و معماهای وجودی او در اقوال و احوال خود بیان داشته است. فرضیۀ پژوهش این است که محتوای برخی از عناصر حکمای ایران باستان و عرفان بایزید به هم مرتبط هستند. نویسنده تلاش کرده است، تا با بهره مندی از رهیافت های فلسفی و کلامی، مباحث مرتبط را شرح و تفصیل نماید. پرسشهای پژوهش عبارتند از: نور و نفس در حکمت ایرانی و تصوّف بایزید چه کاربردی داشته اند؟ و چه وجهی از نور و نفس با عرفان بایزید پیوند خورده است؟ نتیجۀ پژوهش مشخص می کند که، ارزش وجودی نور در نگاه بایزید ریشه ای کهن دارد و کیهان شناسی مشترکی در تضاد عوالم ملک و ملکوت، نور و نفس، خلق و امر، غیب و شهادت، بین این دو تفکّر وجود دارد که هدف آن تلاش مفرط انسان، برای رسیدن به سعادت حقیقی است. نفس محوری ترین عنصر تفکّر بایزید است که می تواند در نهایت به نور بپیوندد. در قال او، طریق نور تنها روشنی بخش عالم موجود نیست، بلکه راه گشای حقیقت حقّ است. این عناصر ، با هستی شناسی واحد، دگردیسی عرفانی و محتوای ایرانی، در تنش نیروهای متضاد و برتری نیروهای اهورایی برای سعادت نفس، در اقوال بایزید نیز تجلی یافتهاندhttps://perlit.tabrizu.ac.ir/article_19383_5a0d38cdffb121288435d9443e262dd6.pdfدانشگاه تبریززبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز)2251-79797725020250211The Nozarian Shah in the National Narratives (Tus in Myth, Epic and History)شهِ نوذری در روایات ملی (طوس در اسطوره، حماسه و تاریخ)19401938410.22034/perlit.2024.60526.3644FAاعظممحمدی شکوریدانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.محمدجعفریاحقیاستاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.حمیدطبسیاستادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد جیرفت، جیرفت، ایران.Journal Article20240215The narratives of Tus, the hero and the prince of Nozar, have undergone many changes from the Avestan era to the period of compiling historical and national epic texts of Iran. Tus, who is introduced in the Avesta as a renowned hero and warrior, is a prince in Ferdowsi’s Shahnameh who is far from the kingship and is famous for his folly and frivolity. This duality of personality may stem from the differences that are seen in the narratives of the Nozar family. Ferdowsi’s description of the Nozarian narratives differs greatly from the texts before and after the Shahnameh. The various actions of the mythical-epic characters in the realm of changes resulting from the course of myth, the process of epic evolution and also the difference of narratives are worth examining. In this research, by examining the narratives related to Tus (from the Avesta to the historical texts), a clearer picture of him is presented and the changes in Tus’s work and behavior in the transition from myth to epic and the reasons for this transformation are discussed.<br /><br />Keywords: Tus, Nozarians, narratology, myth, epic, Shahnameh, historical texts.روایات طوس، پهلوان و شاهزادۀ نوذری، از روزگار اوستا تا دوران تدوین متون تاریخی و حماسۀ ملی ایران، دستخوش دگرگونیهای بسیاری شده است. طوس که در اوستا، پهلوانی نامآور و یلی جنگجو معرفی شده، در شاهنامۀ فردوسی شاهزادهای است که از پادشاهی دور مانده و به بیخردی و سبکسری شهره شده است. این دوگانگی شخصیتی میتواند برآمده از تفاوتهایی باشد که در روایات خاندان نوذر دیده میشود. شرح فردوسی از روایات نوذریان با متون پیش و پس از شاهنامه تفاوتهای بسیاری دارد. کردارهای گوناگون شخصیتهای اسطورهای-حماسی در حوزۀ تغییرات ناشی از سیر اسطوره، فرایند تکامل حماسه و نیز اختلاف روایات قابل بررسی است. در این پژوهش با بررسی روایاتِ مربوط به طوس (از اوستا تا متنهای تاریخی)، تصویر روشنتری از او ارائه و دربارۀ تغییرات کار و کردار طوس در گذار از اسطوره به حماسه و دلایل این دگرگونی بحث شده است.<br />کلیدواژه: طوس، شاهنامه، اسطوره، حماسه، متون تاریخی.https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_19384_7660e6fc2df2ac2c75233b4b71620d96.pdfدانشگاه تبریززبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز)2251-79797725020250211New Insights into the Fifteenth Verse of the Shahnameh's Preface (az in parde bartar)تأمّلی در بیت پانزدهم دیباچۀ شاهنامه از این پرده برتر ...41541926510.22034/perlit.2025.64609.3742FAمحمدحسنجلالیاندانشیار گروه فرهنگ و زبانهای باستانی دانشگاه تبریز. تبریز. ایران0000-0002-0992-7158Journal Article20241120Despite numerous efforts to correct Ferdowsi's Shahnameh, many issues remain that require further research and revision, and in order to get closer to what was written by Ferdowsi, it is necessary that researchers in various related fields proceed with this work by referring to the recordings of the manuscripts and measuring and comparing the existing corrections. Sometimes the original form is altered or removed by the correctors, and sometimes the differences in different corrections confuse the non-expert as well as expert reader. In the first case, the accurate form should be restored with sufficient evidence and reasons. In the second case, efforts should be made to clarify the meaning of words, stanzas, or verses, so that the correctors in the revisions and subsequent editions can, considering such works, provide a more precise form of the text. This article focuses on the fifteenth verse of the preface of Shahnameh, and by taking advantage of the recordings of manuscripts and reflecting on the meaning of the word "hasti" and the comparative adjective "bar" in the texts of the early Islamic centuries and their background in Middle Persian texts, a new reading and meaning, but more appropriate to the content of the preface, has been presented. . Finally, it is suggested that the said verse be corrected as follows:<br /><br />Az in parde bartar saxon râh nist / ze hasti bar, andiše âgâh nistبا وجود تلاشهای بسیاری که برای تصحیح شاهنامۀ فردوسی انجام شده، هنوز در این اثر مسائل فراوانی هست که نیازمند تحقیق و تجدید نظر است و برای هر چه بیشتر نزدیک شدن به آنچه از قلم فردوسی تراویده، لازم است که پژوهشگران درحوزههای مختلف مرتبط با این اثر با مراجعه به ضبطهای نسخهها و سنجش و مقایسۀ تصحیحهای موجود به بازنگری یکایک عناصر این اثر اقدام نمایند. گاه صورت اصیلی توسّط مصحّحان از متن خارج شده و گاه تفاوتهای موجود در تصحیحها خوانندۀ متفنّن و متخصّص را سردرگم میکند. در مورد نخست باید با شواهد و دلایل کافی صورت صحیح مغفول به متن باز گردانده شود و در مورد دوم باید کوشید تا تکلیف واژه، مصرع و یا بیت روشن گردد تا مصحّحان در بازنگریها و چاپهای بعدی با در نظر گرفتن این گونه آثار، صورتی منقّحتر از متن ارائه نمایند. در این نوشتار بر پانزدهمین بیت از دیباچۀ شاهنامه تمرکز شده است و با بهرهگیری از ضبط دستنویسها و تأمل در معنای واژۀ «هستی» و نیز صفت برتر «بر» در متون سدههای نخستین اسلامی و پیشینۀ آنها در متون فارسی میانه، خوانشی و معنایی جدید اما متناسبتر با فحوای دیباچه ارائه گردیده است. در نهایت پیشنهاد شده است که بیت مذکور به شکل زیر تصحیح شود: ازین پرده برتر سخن راه نیست / ز هستی بر، اندیشه آگاه نیستhttps://perlit.tabrizu.ac.ir/article_19265_2afc0f489c6f6374f4ccdef678a9c446.pdfدانشگاه تبریززبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز)2251-79797725020250211A mythological motif and its origin and rotation in Iranian textsتکثیرِ شَرّ (یک بنمایۀ اسطورهای و گردشِ آن در متنهای ایرانی)55701938510.22034/perlit.2024.62991.3703FAخلیلکهریزیاستادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ زبان و ادبیات، دانشگاه کردستان، سنندج، ایرانJournal Article20240823One of the fundamental concepts in the mythology of the world is growth which can be seen in some of the most important Iranian myths. With the help of this concept, important stories of Iranian myths can be analyzed. In addition to the famous motif that are made from the concept of growth and can also be seen in Iranian myths, a motif has emerged in which demonic creatures can also reproduce. We have called this principle the Increase of evil. In this article, first, we have found the most famous examples of it in the myths of non-Iranian nations. Then we have also searched for it in Iranian myths. In Iranian epics, we have searched and analyzed this theme in the number of wonders that the warrior must seek help from spiritual forces and ritual methods to overcome them, in Garshasabnameh and some folk and oral epics. The Increase of evil with the spread of mystical literature in Iran is seen in connection with the concept of ego. This article is the result of an effort to introduce the principle of the increase of evil and its example in Iranian texts.یکی از مفاهیمِ بنیادین در اساطیرِ جهان رویش است که در کانونِ پارهای از مهمترین اسطورههای ایرانی نیز دیده میشود. در پرتوِ این مفهوم میتوان داستانهای مهمی از اسطورههای ایرانی مانندِ مرگِ کیومرث و رویشِ مشی و مشیانه، کشته شدنِ سیاوش و بندی شدنِ ضحّاک را تحلیل کرد. ظاهراً در کنارِ بنمایههای معروفی که از مفهومِ رویش برآمدهاند و در کانون شماری از اسطورههای ایرانی نیز دیده میشوند، بنمایهای پدید آمده است که در آن بودههای اهریمنی نیز میتوانند برویند و تکثیر شوند. ما این بنمایه را که نمودی جهانی دارد، تکثیرِ شرّ نامیدهایم و در این مقاله، نخست، معروفترین نمودهای آن را در اسطورههای مللِ غیرایرانی به دست دادهایم. سپس در اسطورههای ایرانی در ماجرایِ مرگِ سریت، کُشندۀ گاوِ مرزنما، به دستِ پریِ تکثیرشونده و در پارهای از اسطورههای مربوط به ضحّاک نیز آن را پیگیری کردهایم. در حماسههای ایرانی این بنمایه را در شمارِ شگفتیهایی که پهلوان برای گذر از آنها باید از نیروهای معنوی و شیوههای آیینی کمک بگیرد، در گرشاسبنامه و بعضی حماسههای عامیانه و شفاهی جستوجو و تحلیل کردهایم. تکثیرِ شرّ با رواجِ ادبِ عرفانی در ایران در پیوند با مفهومِ نفس روی مینماید و دو نمونه از حضورِ آن را در اینگونه متون به دست دادهایم. این مقاله حاصلِ تلاشی است برای معرفیِ بنمایۀ تکثیرِ شرّ و نمودهای آن به همراه تحلیل و پیگیریِ نگاهِ ایرانیان به آن در سه دورۀ مختلف.https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_19385_a050dcc2aa6a584854dc07337a17afcc.pdfدانشگاه تبریززبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز)2251-79797725020250211Review and analysis of Suhrawardi's Fi Haqiqah al-Ashq based on Roland Barthes' Five Codesبررسی و تحلیل فی حقیقةالعشق (مونس العشاق) سهروردی بر اساس رمزگان پنجگانة رولان بارت71881938610.22034/perlit.2024.61715.3667FAمیرجلیلاکرمینویسنده مسئول، گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.احمدفرشبافیان نیازمنددانشیار، گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.صابرمعصومیدانشجوی دکتری، گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.Journal Article20240519Sohrevardi’s (1154-1191 CE) Resāla fi ḥaqīqat al-ʿishq while the mystical manifestations of love and its states in the two stories of the creation of Adam and Joseph, provides an opportunity for analysis and interpretation through Roland Barthes’s five-code system. The stories’ inherent symbolism and amenability to interpretation make this analytical framework a methodologically sound and creative approach. Barthes considers every text to be generative, dynamic,, believing that texts are distinguished from each other through fluid nature. Sohrevardi, while explaining the secrets of the creation of beauty, love, and sorrow in a Neoplatonic style, and drawing upon Magian thought and Quranic subtleties, addresses their place within an Illuminationist cosmology and epistemology. Mystics like Ghazali and Baqli Shirazi consider beauty, love, and sorrow as essential pillars of the spiritual journey, seeing love as the result of the manifestation of beauty and sorrow as a result of fear. This article employs a descriptive-analytical method to investigate the hidden voices within Sohrevardi’s Resāla fi ḥaqīqat al-ʿishq, revealing aspects of its codes to the reader. Given its vast use of symbols and allegories, the Resāla is of the type of writable (or open) texts where the reader is not passive. Rather, they use their creativity, and in each attempt to fix a meaning, they employ their own innovative method. Barthes’s suggestion for this type of reading is the creation of a method through which the text is fragmented and scattered, and the reader is present as a producer of the text.رسالة فی حقیقةالعشق(مونسالعشّاق) سهروردی(587 – 549 ه.ق.) ضمن اشاره به جلوههای عرفانی عشق و حالات آن در دو داستان خلقت آدم و یوسف پیامبر به دلیل اشتمال بر رمز و راز و تفسیرپذیری، امکان تحلیل و خوانش را با محور رمزگان پنجگانة رولان بارت که یک مدل تحلیلیِ روشمند و خلاقانه روایات و داستانهاست، فراهم میآورد. بارت هر متنی را زایا، پویا و دارای تکثّر معنایی میداند و معتقد است که از رهگذر زایایی و سیّال بودن متن، متون از یکدیگر متمایز میگردند. سهروردی ضمن بیان راز آفرینش حُسن و عشق و حُزن به شیوة نوافلاطونی و بهرهگیری از اندیشة مغانی و لطایف قرآنی به جایگاه آنها در جهانشناسی و معرفت شناسی اشراقی میپردازد. و عرفایی چون غزالی و بقلیشیرازی حُسن و عشق و حُزن را از ارکان اصلی سیر و سلوک دانسته، عشق را حاصل تجلّی حُسن و حُزن را حاصل خوف میدانند. این مقاله به روش تحلیلی ـ توصیفی به بررسی صداهای پنهان رسالة فی حقیقةالعشق سهروردی میپردازد و ابعادی از رمزگان را بر خواننده آشکار میسازد. رسالة مذکور با توجه به گستردگی رمز و نماد، از نوع متون نوشتنی(باز) است و خواننده در آن منفعل نیست؛ بلکه با به کارگیری خلاقیت خود هر چه در صدد تثبیت معناست، روش ابداعی خود را به کار میگیرد. پیشنهاد بارت برای این نوع خوانش، ابداع روشی است که متن از آن طریق فراپاشیده و افشانده میشود و خواننده به عنوان تولید کنندة متن حضور دارد.https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_19386_9173db384827bb2a1093d852eae6b5f2.pdfدانشگاه تبریززبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز)2251-79797725020250211About a verse by sage of Ganja
(An Exploration of the Concept of " The Lord of Lords " in the Nizami's Thought System)پیرامون بیتی از حکیم گنجه (کاوشی در مفهوم «خداوندان خداوند» در منظومه فکری نظامی)891101938710.22034/perlit.2025.59494.3603FAحسناکبری بیرقدانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة علوم انسانی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.مصطفیطیبیدانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة علوم انسانی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.Journal Article20231208The interpretation of "The Lord of Lords" at the beginning of a romance by Nizami Ganjavi (1141 – 1209): “Khosrow and Shirin”, under the title "About Monotheism" is neither verbal nor spiritually compatible with the principles of monotheism in Islamic theology. The central issue of this article is that by explaining and interpreting these verses, it can provide an epistemological and ontological model for an accurate understanding of the depth of the thoughts of this sage. This proposed model is: "Hermetic worldview". This article seeks to interpret the phrase "The Lord of Lords" in Nizami's theology based on the Hermetic epistemological system and to generalize it to the entire theological system of Nizami. For this purpose, first, by exploring the history and content of Hermetic texts, we have provided a general outline of its theological system, and then we have searched for the traces of those teachings in Iranian and then Islamic texts. In the next stage, we have studied the influence of those teachings through the Sabians of Harran, and Suhrawardi's works in the intellectual atmosphere of the contemporary Nizami period, and with intra-textual and extra-textual evidences, we have tried to show influence of Hermetic ideas on him, especially Hermetic dualistic theology, which believes in the existence of a supreme God and a creator God.تعبیر «خداوندان خداوند» در سرآغاز منظومه خسرو و شیرین نظامی ذیل عنوان «در توحید باری»، نه به لحاظ لفظی و نه معنوی با موازین اصل توحید در کلام اسلامی سازگار نیست. مسأله کانونی این مقاله آن است که با شرح و تفسیر این ابیات، بتواند ضمن تبارشناسی افکار نظامی، برای فهم دقیق ژرفای اندیشههای این حکیم سخنور، الگویی معرفتشناسانه و هستی شناختی ارائه نماید. این الگوی پیشنهادی عبارت است از: «جهانبینی هرمسی». این جستار درصدد تأویل عبارتِ «خداوندان خداوند» در کلام نظامی بر اساس نظام معرفتی هرمسی و تعمیم آن به کلّ سامانه الهیاتی حکیم گنجوی میباشد. بدین منظور ابتدا با کاوش در تاریخچه و محتوای متون هرمسی، طرحی کلی از سامانه یزدان شناختی آن به دست داده، آنگاه ردّ پای آن آموزهها را در متون ایرانی و سپس اسلامی جستجو کردهایم. در مرحله بعدی نفوذ آن تعالیم را از طریق صابئیان حران، و آثار سهروردی در فضای فکری دوره مقارن نظامی بر رسیده، با شواهد درونمتنی و برونمتنی کوشیدهایم تأثّر وی را از اندیشههای هرمسی، بهویژه الهیات دوگانهانگار آن، نشان دهیم که قائل به وجود یک خدای متعال و یک خدای خالق است.https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_19387_8b52ab63efa4d40be0b5db7a5b98ea11.pdfدانشگاه تبریززبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز)2251-79797725020250211The Typological Study of Atayi’s Khamseبررسی گونه شناختی خمسۀ عطایی1111341938810.22034/perlit.2024.61775.3670FAعباسواعظ زادهاستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.النازعیوب غازانیدانش آموخته کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند. ایرانJournal Article20240524Khamse-sarayi (Quintet Composing) is one of the long-standing traditions of Persian literature that began in the twelfth century until the twentieth century in Iran and the lands under the influence of Iranian culture. Hakim Nizami gained such fame by composing "Panj Ganj" that after him, many poets in Iran, subcontinent, Central Asia and Asia Minor wrote khamse in Persian and Turkish languages. One of the famous khamse composers of Asia Minor, who wrote a khamse in Ottoman Turkish language, is Nev'i-zade Atayi. The purpose of this article is the typological and comparative study of Atayi’s Khamse with Nizami’s Khamse. The obtained results indicate that Atayi adheres to formal conventions of Khamse, such as the number and naming of verses, their weight and seasonality, preservation of prominent topos such as Beit Basmeleh, Saqiname, opening verses, etc. but he left one of the main features of the Khamse literary genre, which is the fiction of its verses, and wrote only one fictional verse in imitation of Haft-Peikar. In composing his masnavis, Atayi was generally influenced by the social situation of his era, and the seven stories of the Haft-Khan poem also tell about the social situation of his era.خمسهسرایی یکی از سنتهای دیرپای ادب فارسی است که از قرن شش هجری قمری آغاز شد و تا قرن چهاردهم در ایران و سرزمینهای زیر نفوذ فرهنگ ایرانی ادامه یافت. حکیم نظامی با سرودن «پنج گنج» چنان شهرتی به دست آورد که پس از او، شاعران بسیاری در ایران، شبه قاره، آسیای مرکزی و آسیای صغیر، خمسههایی به زبانهای فارسی و ترکی سرودند. یکی از خمسهسرایان مشهور آسیای صغیر، که خمسهای به زبان ترکی عثمانی سروده است، عطاءالله نوعیزاده متخلص به عطایی (قرن 11 ه.ق.) است. هدف این مقاله بررسی گونهشناختی خمسۀ عطایی به عنوان نمایندۀ خمسههای ترکی عثمانی و مقایسۀ آن با خمسۀ نظامی بهعنوان نمونۀ اولیۀ نوع ادبی خمسه است. نتایج بهدست آمده حاکی از آن است که عطایی به قراردادهای شکلی خمسه، مثل تعداد و نامگذاری منظومهها، وزن و باببندی آنها، حفظ توپوسهای برجسته مثل بیت بسمله، ساقینامه، ابیات آغازین و... پایبند بوده، اما یکی از ویژگیهای اصلی نوع ادبی خمسه را که داستانی بودن منظومههای آن است رها کرده و تنها یک منظومۀ داستانی به تقلید از هفتپیکر سروده است. عطایی در سرودن مثنویهایش به طور کلی، تحت تأثیر وضعیت جامعۀ عصر خود بوده و قصههای هفتگانۀ منظومۀ هفتخوان نیز حکایت از وضعیت اجتماعی عصر او دارد.https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_19388_30bb5c743ee6a43a90c3eac367dcb6a3.pdfدانشگاه تبریززبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز)2251-79797725020250211Examining the roles and functions of the hiddentellers and the appointees in the story of Darab-nama of Tarsusiبررسی نقش، کارکرد و جلوههای گماشتگان، نهانگویان و نهانکاران در دارابنامۀ طرسوسی1521351938910.22034/perlit.2024.61841.3675FAامیر عباسعزیزیفردانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی ، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.فاطمهامیری کله جوبیدانشجوی دکتری ، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.Journal Article20240528The present research investigates the roles and functions of the hide tellers and appointees in the story of Darab-nama of Tarsusi with the descriptive-analytical method. These agents can be manifestations of the FARRAH whose role is to save the hero's life or give awareness. After investigation, we divided them in two categories: the first is in the form of natural elements such as animals, plants, celestial bodies, etc., which shows the ancient connection between man and nature, and the second is in the form of songs which reaches the hero's ears from the unseen world as if it is the voice of God. The first category is responsible for saving the hero's life and the second group is the role of informing and informing the hero about the events that have happened in the past or will happen in the future, as well as finding out about these events in the future. It is to travel the path and pass through the bottlenecks; Therefore, these factors play a role in the spiritual growth and excellence of the protagonist. On the other hand, maybe it is the coincidence of these two types of assignments that made the hero's love remain with him until the end of the story and not leave the hero; Because his physical and spiritual growth are twin, and this prevents the hero from being surprised and arrogant. The most hidden is the voice that comes from somewhere and saves the hero's life in most cases.قهرمانان قصهها و داستانها با افراد معمولی متفاوتند و این تفاوت ناشی از کارکردهای شگرف و شگفت آنان و نیز در سرنوشتی است که این افراد دارند. ازآنجا که این افراد «رسالتمحور» هستند؛ یعنی برای هدف یا اهدافی در متن روایت وارد میشوند؛ لذا تا هنگام انجام آن هدف یا رسالت بایسته است زنده و پویا باشند. هدف این پژوهش که با روش توصیفی- تحلیلی و با مطالعۀ منابع اسنادی-کتابخانهای به انجام رسیده است، بررسی نقش، کارکرد و جلوههای نهانگویان و نهانکاران (گماشتگان) در قصۀ دارابنامۀ طرسوسی است. پس از این بررسی، نمودهای ظاهرشده بر قهرمان را به دو دستۀ کلی تقسیم کردیم: دستۀ نخست به شکل عناصر طبیعت ازجمله حیوانات، گیاهان، اجرام آسمانی و... که نشان از پیوند دیرین انسان و طبیعت است و دستۀ دوم به شکل آواها و صداهایی که از عالم غیب به گوش قهرمان میرسد که گویی همانا ندا و صدای خداوند است. دستۀ نخست نقش نجات جان قهرمان در لحظههای اضطرار و تنگناها را بر عهده دارند و دستۀ دوم نقش آگاهیبخشی و ارائه اطلاعات به قهرمان در مورد اتفاقاتی است که از پیش رخ داده است و یا در آینده رخ خواهد داد و نیز خبر یافتن از این اتفاقات در طی کردن مسیر و گذر از تنگناهاست؛ بنابراین عوامل یادشده در رشد و تعالی قهرمان داستان نقش دارند.https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_19389_7807fe9bd7cf48a6f576820a81119cde.pdfدانشگاه تبریززبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز)2251-79797725020250211Editing a few phrases from Nafthatul- Masdurتصحیح چند عبارت از نفثهالمصدور زیدری نسوی1531681926610.22034/perlit.2025.64419.3736FA،یاسردالونداستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین، ایرانمجیدعزیزی هابیلدکتری زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه لرستان. خرم آباد. ایرانJournal Article20241108<em>Nafthat al-Masdur</em> is one of the most significant works of Persian prose, first edited by Professor Dr. Amir Hassan Yazdgerdi with admirable effort, using four manuscript copies, all of which were transcribed at a later date. Nevertheless, some misreadings have found their way into the text, and insufficient attention has been paid to the precise recording of certain versions. This article aims to critique and analyze Yazdgerdi’s edition in four categories:1. Misreading of manuscripts or neglecting them;2. Editing based on a manuscript that Yazdgerdi had not seen;3.Editing based on variant readings;4. Suggestions for the transcription of certain phrases. For this purpose, this study utilizes two manuscript copies, Kar and Si, which were available to Professor Yazdgerdi, as well as a manuscript from the Majles Library, dating back to the 9th century. The latter contains 12 pages of <em>Nafthat al-Masdur</em>, making it the oldest among all existing copies, and it was not accessible to Yazdgerdi.نفثهالمصدور از مهمترین متون نثر فارسی است که نخستین بار دکتر امیرحسن یزدگردی آن را با استفاده از چهار نسخة خطی، که تاریخ کتابت آنها متأخر بوده است، تصحیح کرده است. باوجود تلاشهای چندین سالة ایشان در این زمینه، کتاب مذکور – برخلاف آنچه مشهور شده است - مشحون از غلطخوانی، تصحیف و بیتوجهی به ضبط دقیق نسخههاست. در این مقاله تلاش شده است تا تصحیح استاد یزدگردی در چهار دسته نقد و بررسی شد: 1) بدخوانیهای نسخ یا بیتوجهی به آنها؛ 2) تصحیح برپایة نسخهای که یزدگردی ندیده است؛ 3) تصحیح برپایة نسخهبدلها؛ 4) پیشنهادهایی در ضبط برخی عبارات. بدین منظور، در این پژوهش از دو نسخة خطی «کر» و «سی» که در اختیار استاد یزدگردی بوده است، و نیز از نسخة خطی کتابخانة مجلس، کتابت قرن 9 استفاده شده است. نسخة اخیر دربرگیرندة 12 صفحه از نفثهالصدور است که تاریخ کتابتش از جمیع نسخ موجود کهنتر است و یزدگردی نیز بدان دسترسی نداشته است. <br /><br />کلیدواژه: نقد و بررسی، تصحیح، نفثهالمصدور، تصحیف و بدخوانی.https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_19266_78e77c5121a390b835831fe54a94501a.pdfدانشگاه تبریززبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز)2251-79797725020250211the position of shah va darwish of hilali astarabadi, and its background and analysisجایگاه شاه و درویش هلالی استرآبادی، و پیشینه و تحلیل آن1691861939110.22034/perlit.2024.62493.3690FAامیرعلیبرقیدانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.سعیدبزرگ بیگدلیاستاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.ناصرنیکوبختاستاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.Journal Article20240713badr al-din hilali jaghatai is one of the most important and influential poets of the late 9 th and early 10 th centuries of hijri. he was one of the great poets of his time in ghazal and masnavi formats. shah va darwish is his most famous in his era and after. in Turkish literature, several masnavis have been written with this theme under its influence. there was a story of the king and the darwish in the works related to romantic mysticism in the days before hilali. we have presented examples of these stories in this article and examined their similarities and differences. in the following, we have compared shah va darwish of hilali with them and also mentioned his innovations. shah and daewish of hilali is important from three literary, mystical and moral aspects. among these, no attention has been paid to its moral aspect until now. in this verse, the poet expresses his advice to the rulers in a veiled manner. and he reminds them of the need to observe justice and reminds them of the benefits of observing justice. and this point has turned shah va darwish of hilali into a political document.بدرالدّین هلالی جغتایی از شعرای مهم و تأثیرگذار اواخر قرن نهم و اوایل قرن دهم هجری است که خصوصاً در غزل و مثنوی از سرآمدان عصر خود بوده است. مشهورترین منظومة او شاه و درویش است که در عصر خود و پس از آن معروف بوده و حتّی به اقتفای آن در ادبیات ترکی هم کسانی چند داستان شاه و درویش ترکی سرودهاند. روایتهای مختصر از داستان عاشقانة شاه و درویش در آثار پیش از روزگار هلالی هم وجود داشته و ما در این مقاله مهمترین نمونههای منظوم و بعضاً منثور آن را که عمدتاً در آثار عرفانی خصوصاً منابع مرتبط با عرفان جمالی آمده نقل کرده و وجوه شباهت و تفاوت آنها را با هم بررسی کردهایم و در ادامه شاه و درویش هلالی را هم با آنها مقایسه کرده و نوآوریهای هلالی در پرداخت داستان را متذکّر شدهایم. شاه و درویش هلالی از سه منظر ادبی، عرفانی و اخلاقی حائز اهمیّت است که از این میان جنبة اخلاقی و تعلیمی این منظومه هم که تا به حال به آن توجّه نشده بسیار مهم است. شاعر به طور ضمنی در این منظومه توصیههای خود به نهاد قدرت در زمینة لزوم رعایت عدالت و توجّه به تودة مردم و همچنین فوایدی را که حکمران از قبل آن میتواند به دست بیاورد یادآور میشود و همین نکته این منظومه را تا حدّ یک سیاستنامه ارتقا میدهد.https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_19391_0490fe4881c2875022b7e826bd1dce91.pdfدانشگاه تبریززبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز)2251-79797725020250211utopia genre in Persian novels: characteristics and backgrounds of genesisژانر اتوپیا در رمان فارسی؛ ویژگیها و زمینههای پیدایش1872021939010.22034/perlit.2024.57672.3537FAسلیمانهاشم بیگیدانشجوی مقطع دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایرانعلیرضااسدیدانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایرانمحمد تقیجهانیاستادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایرانJournal Article20230725utopia is a result of historical milestones, and Iranian utopia is the result of special events of the era of constitutionalism and awakening. Most Persian utopian works were written between 1303 and 1332, which can be called the age of utopian writing. By criticizing the current situation, these authors have created a plan of the ideal society in order to expand the readers' horizons and provide the background of education along with literary enjoyment. This research is in the field of genre literature, and genre research in Persian literature does not have a significant background, and no independent and coherent research has been done in the field of the genre of utopia and cognition, as well as how it came about. The problem of this research is how to know the genre of utopia and the context of its emergence in the Persian novel, and in order to answer this question, after defining the genre of utopia and stating the constructive characteristics of utopian works, to investigate the contexts of the emergence of this genre in three constructions: social-historical, literary and personal.has been addressed and we have come to the conclusion that the emergence of this literary type is the result of constitutional history and awakening, imaginary travelogues and times of translation, as well as the essential role of sanati Zadeh Kermani as the developer of the utopian genre. This research is based on the Tussini-analytical and comparative method, based on library research.اتوپیا ژانری برآمده از نقطه عطف های تاریخی است و اتوپیای ایرانی، برآیند اتفاقات خاص عصر مشروطه و بیداری است. عمده آثار اتوپیایی فارسی در فاصلۀ سالهای 1303 تا 1332 به رشتۀ تحریر درآمدهاند و این بازۀ زمانی را می توان عصر اتوپیانگاری نامید. این نویسندگان رمان اتوپیایی، با نقد وضع موجود، طرحی از جامعۀ کمال مطلوب را میریختند تا افق دید خوانندگان را وسعت دهند و زمینۀ تعلیم همراه با التذاذ ادبی آنان را فراهم آورند. این پژوهش در حیطۀ ادبیات ژانری است و پژوهش های ژانری در ادبیات فارسی از مایه و پیشینۀ قابل توجهی برخوردار نیست. و در زمینۀ ژانر اتوپیا و شناخت و نیز چگونگی پیدایش آن، پژوهشی مستقل و منسجمی انجام نشده است. مسألۀ این پژوهش، چگونگی شناخت ژانر اتوپیا و زمینۀ پیدایش آن در رمان فارسی است و در راستای پاسخ به این پرسش، پس از تعریف ژانر اتوپیا و بیان ویژگیهای سازندۀ آثار اتوپیایی، به بررسی زمینه های پیدایش این ژانر در سه ساحت؛ اجتماعی _تاریخی، ادبی و شخصی پرداخته شده است و به این نتیجه رسیدیم که پیدایش این نوع ادبی، حاصل تاریخ مشروطه و بیداری، سفرنامه های خیالی و رمانهای ترجمه ای و نیز نقش اساسی صنعتی زاده کرمانی به عنوان توسعه دهنده ژانر اتوپیاست. انجام این تحقیق به روش توصیفی - تحلیلی و تطبیقی، مبتنی بر تحقیقات کتابخانه ای است.https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_19390_9e6ab96e84d130ddb3cde26494f50c68.pdfدانشگاه تبریززبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز)2251-79797725020250211Analyzing Adnan Ghorayfi's fictional works with environmental approach based concept of power in Foucault's thoughtتحلیل آثار داستانی عدنان غریفی با رویکردی زیستمحیطی بر اساس مفهوم قدرت در اندیشه فوکو2032211939210.22034/perlit.2024.62160.3681FAفاطمهحیات داوودیفارغالتحصیل دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید چمران اهواز. اهواز. ایرانJournal Article20240618Nature plays an important role in shaping human actions, which has suffered disturbances in the present era. Such a category is prominent in Adnan Ghorayfi's fictional works. For this reason, we will answer the question with a descriptive-analytical method, what factors were involved in moving nature away from its place of object and of course those environmental and human crises in societies of Adnan Ghorayfi's fictional works? The results of research indicate that dominant discourses on Adnan Ghorayfi's fictional society are destructive discourses and have disrupted nature and removed it from its place as an object, objectifying nature according to utilitarian and developmentalist view that is manifested in colonial and authoritarian discourses. , provoked actions in people and made them face crises that we saw in the authoritarian discourse of power and accompanying political economy and in the wake of it pollution and destruction of nature and breakdown of human bonds in story collection "Palm Mother", in discourse of development and the application of disciplinary techniques of developed bourgeois societies for urban development and disturbance in nature and human life in the story collection "Four Apartments in Tehran Pars", in authoritarian discourse and construction of subjects and a prison-like society, and influence of power in all levels of biological and human life and prisoner nature due to unstable development in story collection "Cloaked in the Fog", in discourse of capitalism and shaping of people's actions and subsequent damage to nature in the story " Lovebird ".طبیعت نقش مهمی در شکلدهی به کنشهای انسانی دارد که در عصر حاضر دچار اختلالاتی گردیده است. چنین مقولهای در آثار داستانی عدنان غریفی نمود بارزی دارد. به همین دلیل ما با روشی توصیفی- تحلیلی به این سؤال پاسخ خواهیم داد که چه عواملی در دور کردن طبیعت از جایگاه ابژگیاش و بالطبع آن بحرانهای زیستمحیطی و انسانی در جوامع آثار داستانی عدنان غریفی دخیل بوده است؟ نتایج پژوهش حاکی از آن است که گفتمانهای حاکم بر جامعهی داستانی عدنان غریفی گفتمانهایی مخرّب بوده و طبیعت را دچار اختلالاتی کرده و آن را از جایگاه ابژگیاش دور ساخته و با شیسازی طبیعت با توجّه به دیدگاه سودگرایانه و توسعهطلبی که در گفتمانهای استعماری و استبدادی نمود مییابد، کنشهایی را در انسانها برانگیخته و آنان را با بحرانهایی روبهرو کرده که ما نمود آن را در گفتمان استبدادی قدرت و اقتصاد سیاسی همراه آن و در پی آن آلودگی و نابودی طبیعت و به هم خوردن پیوند انسانها در مجموعه داستانی «مادر نخل»، در گفتمان توسعهیافتگی و اعمال تکنیکهای انضباطی جوامع توسعهیافتهی بروژوازی برای شهرسازی و به طبع آن اختلال در طبیعت و زندگی انسانی در مجموعه داستانی «چهار آپارتمان در تهرانپارس»، در گفتمان استبدادی و برساختگی سوژهها و جامعهی زندانگونه و در پی آن نفوذ قدرت در تمامی سطوح زندگی زیستی و انسانی و طبیعت مسلول در اثر توسعهی ناپایدار در مجموعه داستانی «شنلپوش در مه»، در گفتمان سرمایهداری و شکلدهی به کنشهای افراد و در پی آن آسیب به طبیعت در داستان «مرغ عشق» به وضوح میبینیم.https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_19392_efeee1f5d3204f0770503d0b5a2f99ef.pdf