دانشگاه تبریز زبان و ادب فارسی (نشریه سابق دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز) 2251-7979 79 253 2026 06 22 An Examination and Explanation of Two Difficult Verses from the Story of Zal and Rudabeh in Shahnameh بررسی و توضیح دو بیت دشوار از داستان زال و رودابه در شاهنامه 30 55 20884 10.22034/perlit.2025.69626.3868 FA سجاد آیدنلو استادِ گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. Journal Article 2025 10 11 In the story of Zal and Rudabeh, Ferdowsi used a vehicle for the “nose”of Rudabeh, which appeared in three editions of the Shahnameh: “Simin Qalam”, “Tigh-e Dožam” and “Tighe Deram”, which has sparked debate among scholars. This article shows, with evidence, that the record of “Tigh-e Dožam” meaning “sharp and cutting blade”, in several manuscripts, is the more difficult and original record, and Ferdowsi presented her simile in the form of metaphor of identification (personification) and considered the “blade” as a person who is angry. In another verse from the same story, “from that silver dome, stretched on the ground/ prostrate on the mud the ambush lasso”, which is again a description of Rudabeh and its reading and reporting have been the subject of debate and disagreement, “gonbade-e sim is a metaphor for “sorin”(buttocks), and “Kamand-e Kamin” is a metaphor for Gisuye Boland(long hair) and “گل” should also be read “gel” so that the order and semantic sequence of the verse is correct. Rudabeh has spread her long hair, which is like a lasso that ambushes men, from her buttocks towards the ground. فردوسی در داستان زال و رودابه، تصویری (مشبّهٌ‎ بهی) برای «بینیِ» رودابه به‌کار برده که در چاپ‎ های <em>شاهنامه</em> به سه صورتِ «سیمین قلم»، «تیغِ دژم» و «تیغِ درم» آمده و بحث ‎هایی در میانِ محقّقان برانگیخته‌است. در این مقاله با دلایل و قراینی نشان داده شده که ضبطِ «تیغِ دُژم» به معنای «تیغِ تیز و بُرنده» در چند نسخه، نگاشتۀ دشوارتر و اصلی است و فردوسی مشبّهٌ‎بهِ تشبیه خود را در قالبِ استعارۀ مکنیّه (تشخیص) آورده و «تیغ» را همچون انسانی انگاشته که «دژم: خشمگین» است. در بیتِ دیگری از همین داستان «از آن گنبدِ سیم، سر بر زمین/ فروهشته بر گِل کمندِ کمین»  که باز توصیفِ رودابه است و خوانش و گزارشِ آن محلّ بحث و اختلافِ نظر بوده، «گنبدِ سیم» استعاره از «سُرین» و «کمندِ کمین» استعاره از «گیسوی بلند» است و «گل» را هم باید به کسره خواند تا نظم و توالیِ معناییِ بیت درست باشد: رودابه زلفِ بلند خود را که همچون کمندی است که بر مردان کمین می‎ گشاید، از سُرین خود به‌سوی خاکِ زمین آویخته و افشان کرده‌است. https://perlit.tabrizu.ac.ir/article_20884_1144f72b9cc9eeab4085394b210cd840.pdf